دکتر شمسا
آرتروز گردن اصطلاحی است که معمولاً برای مجموعهای از تغییرات فرسایشی و دژنراتیو در ستون فقرات گردنی به کار میرود. این تغییرات ممکن است بهتدریج دیسکهای بین مهرهای، مفاصل، مهرهها و رباطهای گردن را درگیر کنند. در پزشکی، این وضعیت بیشتر با عنوان اسپوندیلوز گردنی (Cervical Spondylosis) شناخته میشود.
وجود این تغییرات در عکس یا MRI همیشه به معنی بیماری شدید نیست. بعضی افراد تغییرات فرسایشی قابل مشاهدهای در ستون فقرات گردنی دارند، اما علامت قابل توجهی احساس نمیکنند. در مقابل، زمانی که این تغییرات با درد و محدودیت حرکتی همراه شوند یا فضای اطراف ریشههای عصبی و نخاع را کاهش دهند، اهمیت بالینی بیشتری پیدا میکنند.
به همین دلیل، شدت آرتروز گردن را نمیتوان فقط با نگاه کردن به یک تصویر MRI مشخص کرد. علائم بیمار، معاینه و در صورت وجود، نشانههای درگیری عصب یا نخاع باید در کنار یافتههای تصویربرداری بررسی شوند.
دیسک گردن دقیقا چیست؟
آنچه در این مقاله خواهید خواند
آرتروز گردن چیست؟
آرتروز گردن یا اسپوندیلوز گردنی به تغییرات فرسایشی ستون فقرات گردن گفته میشود که ممکن است دیسکها، مهرهها، مفاصل و رباطهای این ناحیه را درگیر کند. این تغییرات با افزایش سن شایعتر میشوند، اما وجود آنها لزوماً به معنی درد شدید، فشار عصبی یا نیاز به جراحی نیست.
ستون فقرات گردنی از مهرههایی تشکیل شده است که بین آنها دیسکهای بین مهرهای قرار دارند و مفاصل و رباطها نیز به حرکت و پایداری گردن کمک میکنند. با گذشت زمان ممکن است خصوصیات این ساختارها تغییر کند؛ برای مثال دیسکها بخشی از آب و ارتفاع خود را از دست بدهند، مفاصل دچار تغییرات دژنراتیو شوند یا در لبه بعضی مهرهها خارهای استخوانی ایجاد شود. مجموع چنین تغییراتی در بسیاری از موارد زیر عنوان Cervical Spondylosis قرار میگیرد.
بنابراین، منظور از آرتروز گردن صرفاً «ساییده شدن دو مهره روی یکدیگر» نیست. این عبارت ساده، تمام فرایندی را که در ستون فقرات گردنی رخ میدهد توضیح نمیدهد. حتی تغییرات مربوط به دیسک نیز میتوانند بخشی از روند فرسایشی گردن باشند؛ هرچند آرتروز گردن و فتق دیسک گردن دقیقاً یک بیماری و یک مفهوم نیستند و تفاوت آنها باید بر اساس نوع تغییرات ایجادشده بررسی شود.
نکته مهمتر این است که یافتههای تصویربرداری همیشه با شدت علائم بیمار تطابق کامل ندارند. ممکن است در MRI تغییرات دژنراتیو دیده شود، اما فرد مشکل قابل توجهی نداشته باشد. در نتیجه، تفسیر چنین تصاویری باید در کنار شرح حال و معاینه بیمار انجام شود، نه بهصورت جداگانه.
به نقل از Mayo Clinic:
“For most people, cervical spondylosis causes no symptoms.
When symptoms do happen, nonsurgical treatments often are effective.”ترجمه:
در بیشتر افراد، اسپوندیلوز یا آرتروز گردن هیچ علامتی ایجاد نمیکند.
در صورت بروز علائم نیز درمانهای غیرجراحی در بسیاری از موارد مؤثر هستند.
در آرتروز گردن چه اتفاقی برای ستون فقرات میافتد؟
تغییرات آرتروزی گردن معمولاً بهتدریج و در چند ساختار مختلف ایجاد میشوند. یکی از تغییرات رایج، کاهش آب موجود در دیسکهای بین مهرهای است. دیسک سالم تا حدی انعطافپذیر است و میان مهرهها نقش ضربهگیر دارد. با تغییر ساختار دیسک، ممکن است ارتفاع آن کاهش پیدا کند و نحوه توزیع فشار میان مهرهها و مفاصل گردن تغییر کند.
همزمان، مفاصل ستون فقرات گردنی نیز ممکن است دچار تغییرات فرسایشی شوند. در بعضی افراد بدن در واکنش به این تغییرات، استخوان بیشتری در لبه مهرهها ایجاد میکند که به آن خار استخوانی یا استئوفیت گفته میشود. رباطهای اطراف ستون فقرات نیز ممکن است با گذشت زمان انعطافپذیری کمتری پیدا کنند. مجموعه این اتفاقات میتواند باعث کاهش حرکت و انعطاف طبیعی گردن شود.
در بسیاری از افراد این تغییرات فقط به ساختارهای ستون فقرات محدود میمانند و فشار قابل توجهی روی سیستم عصبی ایجاد نمیکنند. اما در بعضی بیماران، کاهش فضای خروج ریشههای عصبی یا تنگتر شدن کانال نخاعی ممکن است رخ دهد. در چنین شرایطی، اهمیت آرتروز دیگر فقط به تغییرات استخوان و دیسک محدود نیست و باید احتمال درگیری ریشه عصب یا نخاع نیز بررسی شود.
به همین دلیل، دو بیمار با تصاویر نسبتاً مشابه ممکن است وضعیت بالینی کاملاً متفاوتی داشته باشند. آنچه برای تصمیمگیری پزشکی اهمیت دارد، ارتباط میان تغییرات ساختاری، علائم بیمار و یافتههای معاینه است؛ نه صرفاً شدت ظاهری آرتروز در عکس یا MRI.
علائم آرتروز گردن چیست؟
آرتروز گردن در بسیاری از افراد هیچ علامت مشخصی ایجاد نمیکند. در صورت علامتدار شدن، درد و خشکی گردن از شایعترین شکایتها هستند. اگر تغییرات فرسایشی باعث فشار بر ریشههای عصبی شوند، ممکن است درد به شانه و دست انتشار پیدا کند و علائمی مانند گزگز، بیحسی یا ضعف نیز ایجاد شود.
نوع و شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست. بعضی بیماران بیشتر از درد و محدودیت حرکت گردن شکایت دارند، در حالی که در گروهی دیگر علائم به شانه، بازو یا دست کشیده میشود. بنابراین، مشاهده آرتروز در MRI بهتنهایی نمیتواند مشخص کند بیمار چه علائمی دارد یا شدت مشکل او چقدر است.
علائمی که ممکن است در افراد مبتلا دیده شوند شامل موارد زیر هستند:
- درد یا احساس ناراحتی در گردن
- خشکی و کاهش دامنه حرکت گردن
- انتشار درد به اطراف شانه یا بازو در برخی بیماران
- سردرد در بعضی افراد
- گزگز یا بیحسی دست در صورت درگیری ساختارهای عصبی
- ضعف عضلانی در مواردی که عصب تحت فشار قرار گرفته باشد
وجود هرکدام از این نشانهها بهتنهایی برای تشخیص آرتروز گردن کافی نیست؛ زیرا گردندرد، سردرد و حتی بیحسی دست میتوانند علتهای دیگری نیز داشته باشند.
درد و خشکی گردن
درد و خشکی گردن از علائم رایج در آرتروز گردن هستند. فرد ممکن است احساس کند حرکت دادن گردن، بهویژه چرخاندن سر یا خم و راست کردن آن، دشوارتر یا ناراحتکننده شده است. در بعضی افراد درد محدود به گردن باقی میماند و در برخی دیگر ممکن است به نواحی اطراف انتشار پیدا کند.
با این حال، هر گردندردی ناشی از آرتروز نیست. کشیدگی عضلات، مشکلات دیسک، وضعیت نامناسب بدن، بعضی آسیبها و بیماریهای دیگر نیز میتوانند گردندرد ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص علت درد صرفاً بر اساس محل آن امکانپذیر نیست.
آرتروز گردن و درد شانه
در بعضی افراد، درد ناشی از مشکلات دژنراتیو گردن ممکن است از گردن به اطراف شانه یا ناحیه کتف انتشار پیدا کند. اگر ریشه عصبی نیز درگیر شده باشد، درد میتواند مسیر گستردهتری داشته باشد و از شانه به سمت بازو و بخشهای پایینتر دست ادامه پیدا کند.
اما درد شانه همیشه منشأ گردنی ندارد. خود مفصل شانه، عضلات و تاندونهای اطراف آن و مشکلات دیگری نیز میتوانند درد مشابهی ایجاد کنند. معاینه کمک میکند مشخص شود منشأ اصلی درد بیشتر از گردن است، از خود شانه میآید یا عوامل دیگری باید بررسی شوند.
آرتروز گردن و سردرد
برخی افراد مبتلا به مشکلات ستون فقرات گردنی ممکن است همراه با درد و خشکی گردن، سردرد نیز تجربه کنند و سردرد در منابع پزشکی بهعنوان یکی از علائم احتمالی اسپوندیلوز گردنی گزارش شده است.
این موضوع به معنی آن نیست که سردرد نشانه قطعی آرتروز گردن است. سردرد دلایل بسیار متفاوتی دارد و صرف وجود تغییرات آرتروزی در تصویر گردن، برای نسبت دادن سردرد به ستون فقرات کافی نیست. نوع سردرد، علائم همراه و معاینه بیمار در تشخیص منشأ آن اهمیت دارند.
اگر سردرد همراه با علائم گردنی وجود دارد، برای آشنایی بیشتر با ارتباط مشکلات ستون فقرات گردنی و سردرد میتوانید مطلب دیسک گردن و سردرد را نیز مطالعه کنید.
آیا آرتروز گردن میتواند باعث گزگز یا بیحسی دست شود؟
بله، اما نه در همه افراد. اگر تغییرات آرتروزی فضای اطراف یک ریشه عصبی را کاهش دهند و باعث فشار یا تحریک آن شوند، ممکن است درد از گردن به شانه و دست انتشار پیدا کند و همراه آن گزگز، بیحسی یا ضعف عضلانی ایجاد شود. این وضعیت میتواند در چارچوب رادیکولوپاتی گردنی مطرح شود.
رادیکولوپاتی گردنی (Cervical Radiculopathy) به زبان ساده یعنی علائمی که در اثر درگیری یکی از ریشههای عصبی گردن ایجاد میشوند. بسته به اینکه کدام ریشه عصبی تحت تأثیر قرار گرفته باشد، محل درد، گزگز یا بیحسی میتواند متفاوت باشد و علائم ممکن است در شانه، بازو، ساعد یا بخشهایی از دست و انگشتان احساس شوند. ضعف بعضی عضلات نیز در موارد مشخص امکانپذیر است.
در مقابل، صرف داشتن آرتروز گردن به این معنی نیست که حتماً عصب تحت فشار قرار گرفته است. همچنین هر گزگز یا بیحسی دست منشأ گردنی ندارد؛ مشکلات عصبهای محیطی و بیماریهای دیگری نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. در بیمارانی که علائم عصبی دارند، محل و الگوی علائم در کنار معاینه عصبی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از آنجا که گزگز و بیحسی دست میتواند علتهای مختلفی داشته باشد و همیشه منشأ آن گردن نیست، در مطلب علت بیحسی اندامها این موضوع و دلایل احتمالی آن بهصورت جداگانه توضیح داده شده است.
آرتروز گردن و درد دست چپ
آرتروز گردن در صورتی میتواند باعث درد دست چپ شود که تغییرات ایجادشده در ستون فقرات، ریشه عصبی سمت چپ را تحت فشار یا تحریک قرار دهند. در این حالت درد ممکن است از گردن یا شانه شروع شود و به بازو، ساعد یا بخشهایی از دست انتشار پیدا کند و گاهی با گزگز، بیحسی یا ضعف همراه باشد.
جهت انتشار درد به محل درگیری عصب بستگی دارد؛ بنابراین صرف اینکه درد در دست چپ احساس میشود، برای تشخیص منشأ گردنی آن کافی نیست. مشکلات خود شانه، گیر افتادن عصب در نقاط دیگری از اندام فوقانی و بعضی بیماریهای غیرستونفقراتی نیز میتوانند باعث درد دست شوند. برای تشخیص منشأ درد باید الگوی انتشار آن، علائم همراه و یافتههای معاینه در کنار یکدیگر بررسی شوند.
درد دست چپ یک نکته مهم دیگر نیز دارد: نباید هر درد این ناحیه را به آرتروز گردن نسبت داد. درد یا ناراحتی در یک یا هر دو دست میتواند از نشانههای مشکلات قلبی نیز باشد، بهویژه اگر همراه با فشار یا درد قفسه سینه، تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا احساس سبکی سر باشد. در چنین شرایطی، ارزیابی فوری پزشکی اهمیت دارد و نباید علائم را صرفاً به گردن نسبت داد.
آرتروز گردن و درد دست راست
درد دست راست نیز ممکن است در بعضی بیماران منشأ گردنی داشته باشد. اگر تغییرات فرسایشی مانند کاهش فضای اطراف ریشه عصبی یا بعضی خارهای استخوانی باعث تحریک یا فشار بر عصب شوند، درد میتواند از ناحیه گردن و شانه به سمت بازو و دست راست ادامه پیدا کند.
ماهیت درد عصبی در همه افراد یکسان نیست. برخی بیماران درد تیرکشنده یا سوزشی را تجربه میکنند و در برخی دیگر گزگز، بیحسی یا کاهش قدرت عضلات نیز وجود دارد. محل دقیق این علائم میتواند به ریشه عصبی درگیر مرتبط باشد. با این حال، همانند دست چپ، وجود درد در دست راست نیز بهتنهایی ثابت نمیکند که علت آن آرتروز گردن است.
زمانی که درد دست با بیحسی مداوم، ضعف عضلانی یا تغییر عملکرد دست همراه شده باشد، بررسی عصبی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در چنین شرایطی هدف فقط مشخص کردن وجود آرتروز در تصویر نیست، بلکه باید بررسی شود آیا تغییرات ستون فقرات واقعاً با علائم بیمار ارتباط دارند یا خیر.
علت آرتروز گردن چیست؟
علت اصلی آرتروز یا اسپوندیلوز گردنی، مجموعه تغییرات تدریجی و وابسته به افزایش سن در ساختارهای ستون فقرات گردن است. دیسکهای بین مهرهای ممکن است بهتدریج آب و ارتفاع خود را از دست بدهند و همزمان تغییراتی در مفاصل، مهرهها و رباطها ایجاد شود. شدت و سرعت این فرایند در همه افراد یکسان نیست.
با کاهش آب و انعطاف دیسکها، نحوه انتقال فشار میان مهرههای گردن تغییر میکند. در بعضی افراد، بدن در واکنش به این تغییرات استخوان اضافی در حاشیه مهرهها ایجاد میکند که همان خار استخوانی است. رباطها نیز ممکن است با افزایش سن سفتتر شوند و انعطاف طبیعی گردن کاهش پیدا کند. این فرایند معمولاً حاصل یک اتفاق ناگهانی نیست، بلکه طی سالها شکل میگیرد.
البته افزایش سن به این معنی نیست که همه افراد حتماً دچار علائم خواهند شد. همانطور که در بخشهای قبل اشاره شد، تغییرات دژنراتیو میتوانند در تصویربرداری وجود داشته باشند بدون اینکه درد یا اختلال عصبی قابل توجهی ایجاد کنند. از سوی دیگر، در برخی بیماران مجموعه این تغییرات ممکن است فضای اطراف ریشه عصبی یا کانال نخاعی را کاهش دهد و در آن صورت وضعیت بالینی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چه کسانی بیشتر در معرض تغییرات آرتروزی گردن هستند؟
افزایش سن مهمترین زمینه مرتبط با بروز تغییرات دژنراتیو ستون فقرات گردنی است. با این حال، شدت این تغییرات در افراد همسن نیز میتواند کاملاً متفاوت باشد. منابع پزشکی علاوه بر سن، سابقه بعضی آسیبهای گردن، عوامل ژنتیکی و برخی فعالیتهای شغلی که گردن را بهطور مکرر تحت فشار قرار میدهند، از جمله حرکات تکراری یا قرار گرفتن طولانی در وضعیتهای نامناسب، را نیز در افزایش احتمال این مشکل مطرح کردهاند.
بهطور کلی، عواملی که ممکن است با احتمال بیشتر تغییرات یا علائم گردنی همراه باشند عبارتاند از:
- افزایش سن و تغییرات تدریجی ساختارهای گردن
- سابقه آسیب قبلی به ستون فقرات گردنی
- بعضی مشاغل با حرکات مکرر گردن، وضعیتهای دشوار یا فعالیت زیاد بالای سر
- زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی در برخی افراد
- سیگار، که در منابع با افزایش مشکلات و درد گردن نیز ارتباط داده شده است
وجود یک یا چند مورد از این عوامل به معنی آن نیست که فرد حتماً به آرتروز علامتدار گردن مبتلا میشود. همچنین نمیتوان یک عامل واحد را علت مشکل همه بیماران دانست. وضعیت هر فرد باید بر اساس علائم، سابقه پزشکی و در صورت نیاز یافتههای معاینه و بررسیهای تکمیلی ارزیابی شود.
فرق دیسک گردن با آرتروز گردن چیست؟
آرتروز گردن یا Cervical Spondylosis به مجموعهای از تغییرات فرسایشی ستون فقرات گردنی گفته میشود که میتواند دیسکها، مهرهها، مفاصل و رباطها را درگیر کند. در مقابل، اصطلاح «دیسک گردن» معمولاً برای مشکلات مشخص دیسک، بهویژه بیرونزدگی یا فتق دیسک گردنی به کار میرود. این دو مفهوم یکسان نیستند، اما میتوانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
در فتق دیسک گردن، بخشی از ماده داخلی دیسک از طریق قسمت آسیبدیده لایه بیرونی آن بیرون میزند و در بعضی بیماران میتواند ریشه عصبی یا حتی نخاع را تحت فشار قرار دهد. در آرتروز گردن، موضوع گستردهتر است؛ ممکن است کاهش آب و ارتفاع دیسک، تغییرات مفصلی، ایجاد خارهای استخوانی و تغییر در رباطها همزمان یا به درجات مختلف وجود داشته باشند.
به همین دلیل، تفاوت این دو را نباید به شکل «آرتروز مربوط به استخوان است و دیسک فقط مربوط به دیسک» توضیح داد. خود دیسکهای بین مهرهای نیز میتوانند بخشی از فرایند دژنراتیو یا فرسایشی ستون فقرات گردنی باشند.
| ویژگی | آرتروز گردن | دیسک گردن |
|---|---|---|
| ماهیت مشکل | مجموعهای از تغییرات دژنراتیو و فرسایشی در ستون فقرات گردنی | معمولاً به بیرونزدگی یا فتق یکی از دیسکهای گردن اشاره دارد |
| ساختارهای درگیر | ممکن است دیسک، مهره، مفاصل، رباطها و خارهای استخوانی درگیر باشند | مشکل اصلی در یک یا چند دیسک بین مهرهای است |
| علت و زمینه ایجاد | بیشتر با تغییرات تدریجی و وابسته به سن و فرسایش ساختارهای گردن ارتباط دارد | میتواند در زمینه تغییرات دژنراتیو دیسک و گاهی عوامل دیگری مانند فشار یا آسیب ایجاد شود |
| علائم | ممکن است بدون علامت باشد یا درد و خشکی گردن ایجاد کند؛ در صورت درگیری عصبی، علائم دست نیز امکانپذیر است | ممکن است بدون علامت باشد؛ در صورت فشار بر عصب میتواند درد منتشرشونده، گزگز، بیحسی یا ضعف ایجاد کند |
| فشار روی عصب | ممکن است بهعلت ترکیبی از تغییرات مانند خار استخوانی، کاهش فضای خروج عصب یا تغییرات دیسک ایجاد شود | فتق دیسک میتواند مستقیماً ریشه عصبی را تحت فشار یا تحریک قرار دهد |
| نحوه تشخیص | بر اساس علائم، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری و بررسی عصبی | علائم و معاینه اهمیت دارند و در موارد لازم MRI برای بررسی دیسک و ساختارهای عصبی استفاده میشود |
| درمان | بر اساس علائم و میزان درگیری عصبی انتخاب میشود و بسیاری از بیماران نیاز به جراحی ندارند | بسته به شدت علائم، فشار عصبی و وضعیت بیمار از درمانهای غیرجراحی تا جراحی در بیماران منتخب متفاوت است |
نکته مهم این است که شدت یافتههای تصویربرداری در هیچکدام از این دو وضعیت بهتنهایی تعیینکننده شدت بیماری نیست. ممکن است فردی بیرونزدگی دیسک یا تغییرات آرتروزی در MRI داشته باشد، اما علائم قابل توجهی تجربه نکند. در مقابل، زمانی که یافته تصویربرداری با درد منتشرشونده، ضعف یا سایر علائم عصبی تطابق دارد، اهمیت بالینی آن بیشتر میشود.
اگر میخواهید با علائم، علتها و روشهای درمان مشکلات دیسک گردنی بهطور جداگانه آشنا شوید، راهنمای کامل دیسک گردن را مطالعه کنید.
آیا آرتروز گردن و دیسک گردن میتوانند همزمان وجود داشته باشند؟
بله. آرتروز گردن و مشکلات دیسک میتوانند در یک بیمار بهطور همزمان وجود داشته باشند. در واقع، تغییرات دیسک مانند کاهش آب و ارتفاع آن بخشی از فرایند دژنراتیو ستون فقرات گردنی هستند و در بعضی افراد ممکن است در کنار این تغییرات، برجستگی یا فتق دیسک نیز ایجاد شود.
برای مثال، ممکن است در MRI یک بیمار کاهش ارتفاع دیسک، خار استخوانی و تغییرات مفصلی دیده شود و در همان سطح یا سطح دیگری، برجستگی یا فتق دیسک نیز وجود داشته باشد. گاهی حتی ترکیبی از دیسک و خار استخوانی میتواند فضای اطراف ریشه عصبی یا نخاع را کاهش دهد. Mayo Clinic نیز فتق دیسک و تشکیل خارهای استخوانی را از تغییراتی میداند که ممکن است در زمینه Cervical Spondylosis دیده شوند.
بنابراین در بیماری که هم آرتروز و هم مشکل دیسک در تصویر دارد، سؤال اصلی فقط این نیست که «کدامیک در MRI وجود دارد؟»؛ مهمتر این است که مشخص شود کدام یافته با علائم و معاینه بیمار ارتباط دارد و آیا فشاری روی ریشه عصبی یا نخاع ایجاد شده است.
فرق آرتروز گردن با تنگی کانال نخاعی چیست؟
آرتروز گردن و تنگی کانال نخاعی دو اصطلاح مترادف نیستند. آرتروز یا اسپوندیلوز گردنی یک فرایند دژنراتیو است، در حالی که تنگی کانال به کاهش فضای موجود برای نخاع در داخل ستون فقرات گفته میشود. تغییرات آرتروزی میتوانند یکی از علتهای ایجاد تنگی کانال گردن باشند، اما هر فرد مبتلا به آرتروز لزوماً تنگی کانال قابل توجه ندارد.
برای درک سادهتر میتوان گفت آرتروز نام فرایندی است که در ساختارهای گردن اتفاق میافتد، اما تنگی کانال یکی از پیامدهایی است که ممکن است در بعضی افراد بر اثر این تغییرات ایجاد شود. کاهش ارتفاع یا برجستگی دیسک، تشکیل خارهای استخوانی و بعضی تغییرات دیگر میتوانند بهتدریج فضای کانال نخاعی را کمتر کنند.
تنگ شدن کانال نیز بهتنهایی مشخص نمیکند که بیمار چه میزان علامت دارد. اهمیت بالینی زمانی بیشتر میشود که فضای نخاع به اندازهای کاهش پیدا کند که خود نخاع تحت فشار قرار گیرد یا علائم عصبی مرتبط ایجاد شوند. به همین دلیل، مشاهده عبارتهایی مانند «اسپوندیلوز» یا «تنگی کانال» در گزارش MRI باید در کنار علائم و یافتههای معاینه عصبی تفسیر شود.
برای آشنایی بیشتر با علائم، علتها و روشهای درمان این مشکل، میتوانید مطلب تنگی کانال نخاعی گردن را مطالعه کنید.
آرتروز گردن چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص آرتروز گردن فقط بر اساس عکس یا MRI انجام نمیشود. پزشک ابتدا علائم، محل و نحوه انتشار درد و سابقه بیمار را بررسی میکند و سپس با معاینه گردن و ارزیابی قدرت عضلات، حس و رفلکسها مشخص میکند آیا نشانهای از درگیری ریشههای عصبی یا نخاع وجود دارد یا خیر. تصویربرداری در صورت نیاز این ارزیابی را تکمیل میکند.
در معاینه، دامنه حرکتی گردن و وجود درد یا محدودیت حرکت بررسی میشود. اگر بیمار از درد منتشرشونده به دست، گزگز، بیحسی یا ضعف شکایت داشته باشد، بررسی قدرت عضلات، حس و رفلکسهای اندامها اهمیت بیشتری پیدا میکند. در بیمارانی که احتمال فشار بر نخاع مطرح است، نحوه راه رفتن و تعادل نیز ممکن است ارزیابی شود.
یکی از نکات مهم در تشخیص این است که پزشک باید میان یافته تصویربرداری و علائم واقعی بیمار ارتباط پیدا کند. ممکن است در تصاویر گردن تغییرات فرسایشی دیده شود، اما همان تغییرات علت اصلی شکایت بیمار نباشند. به همین دلیل، دکتر سید علی شمسا در ارزیابی بیماران دارای علائم عصبی گردن، تصاویر را در کنار شرح حال و معاینه عصبی بررسی میکند تا مشخص شود آیا تغییرات مشاهدهشده با محل و نوع علائم بیمار تطابق دارند یا خیر.
آیا برای تشخیص آرتروز گردن MRI لازم است؟
خیر؛ هر فردی که گردندرد یا حتی تغییرات آرتروزی دارد الزاماً به MRI نیاز ندارد. MRI زمانی ارزش بیشتری پیدا میکند که پزشک بر اساس علائم و معاینه نیاز داشته باشد دیسکها، ریشههای عصبی، نخاع یا میزان تنگی فضای اطراف این ساختارها را با جزئیات بیشتری بررسی کند.
MRI برخلاف عکس ساده، امکان مشاهده دقیقتر بافتهای نرم مانند دیسکها، نخاع و ساختارهای عصبی را فراهم میکند. به همین دلیل در بیمارانی که علائمی مانند درد عصبی منتشرشونده، ضعف عضلانی یا نشانههای مشکوک به درگیری نخاع وجود دارد، این تصویربرداری ممکن است اطلاعات مهمتری در اختیار پزشک قرار دهد. تصمیم برای انجام MRI به وضعیت بالینی هر بیمار بستگی دارد و نمیتوان آن را برای تمام افراد مبتلا به گردندرد ضروری دانست.
نکته مهمتر این است که MRI بهتنهایی شدت بیماری را تعیین نمیکند. یافتههای دژنراتیو ممکن است حتی در افرادی که درد یا علائم عصبی مشخصی ندارند نیز دیده شوند. بنابراین عباراتی مانند «آرتروز»، «خار استخوانی»، «برجستگی دیسک» یا حتی درجاتی از تنگی در گزارش MRI باید با علائم و معاینه بیمار تطبیق داده شوند و صرف وجود آنها نباید باعث نگرانی یا تصمیم درمانی عجولانه شود.
عکس ساده گردن چه چیزی نشان میدهد؟
رادیوگرافی یا عکس ساده گردن بیشتر برای بررسی ساختارهای استخوانی ستون فقرات کاربرد دارد. در این تصاویر میتوان بعضی تغییرات مرتبط با اسپوندیلوز گردنی، مانند تشکیل خارهای استخوانی و تغییرات کلی مهرهها را مشاهده کرد. همچنین عکس ساده میتواند اطلاعاتی درباره وضعیت و راستای کلی مهرههای گردنی در اختیار پزشک قرار دهد.
با این حال، عکس ساده جزئیات نخاع، ریشههای عصبی و دیسکها را مانند MRI نشان نمیدهد. بنابراین مشاهده آرتروز در رادیوگرافی مشخص نمیکند که آیا عصب یا نخاع تحت فشار قرار گرفته است یا خیر. انتخاب میان عکس ساده، MRI یا سایر بررسیها به سؤال بالینی پزشک و علائم بیمار بستگی دارد.
نوار عصب و عضله چه زمانی کاربرد دارد؟
نوار عصب و عضله برای همه بیماران مبتلا به آرتروز گردن لازم نیست. در برخی بیمارانی که درد منتشرشونده، بیحسی، گزگز یا ضعف دست دارند، الکترومیوگرافی و بررسی هدایت عصبی میتوانند به ارزیابی عملکرد عصبها کمک کنند؛ بهخصوص زمانی که لازم است درگیری ریشه عصبی گردن از بعضی مشکلات اعصاب محیطی دست تفکیک شود.
برای مثال، بیحسی یا گزگز دست همیشه ناشی از فشار ریشه عصبی در گردن نیست. گیر افتادن عصب در نقاط دیگری مانند مچ یا آرنج نیز میتواند علائم مشابهی ایجاد کند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است از EMG و NCV برای بررسی نحوه فعالیت عضلات و انتقال پیام در عصبها استفاده کند. این آزمایشها بهصورت روتین برای فردی که فقط گردندرد دارد و هیچ علامت عصبی در اندامها ندارد توصیه نمیشوند.
نوار عصب و عضله و MRI نیز جایگزین یکدیگر نیستند. MRI بیشتر ساختمانهای گردن و محل احتمالی فشار را نشان میدهد، در حالی که بررسی الکترودیاگنوستیک اطلاعاتی درباره عملکرد عصب و عضله فراهم میکند. پزشک در صورت نیاز این اطلاعات را در کنار معاینه قرار میدهد تا منشأ علائم با دقت بیشتری مشخص شود.
درمان آرتروز گردن چگونه انجام میشود؟
درمان آرتروز گردن به شدت علائم، میزان محدودیت عملکرد و وجود یا عدم وجود فشار بر ریشههای عصبی یا نخاع بستگی دارد. در بسیاری از بیماران، بهویژه زمانی که علائم عصبی جدی وجود ندارد، درمان با روشهای غیرجراحی آغاز میشود؛ از جمله اصلاح فعالیتها، فیزیوتراپی، ورزش مناسب و در صورت نیاز درمان دارویی یا روشهای مداخلهای در بیماران منتخب.
هدف درمان صرفاً تغییر ظاهر MRI یا از بین بردن تغییرات فرسایشی نیست. درمان باید روی مشکلی تمرکز کند که بیمار واقعاً تجربه میکند؛ برای مثال کاهش درد، حفظ یا بهبود حرکت گردن، افزایش توان انجام فعالیتهای روزانه و در صورت وجود درگیری عصبی، جلوگیری از آسیب بیشتر به عصب یا نخاع. به همین دلیل، دو بیمار با تصاویر مشابه ممکن است برنامه درمانی متفاوتی داشته باشند.
انتخاب روش درمان به مجموعهای از عوامل بستگی دارد؛ از جمله مدت و شدت علائم، وجود درد منتشرشونده به دست، ضعف یا سایر علائم عصبی، میزان اختلال در فعالیتهای روزمره و یافتههای معاینه و تصویربرداری. صرف مشاهده آرتروز در عکس یا MRI به معنی نیاز به درمان تهاجمی یا جراحی نیست.
درمان آرتروز گردن بدون جراحی
در بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز گردن، بهخصوص افرادی که فشار قابل توجهی بر نخاع یا اختلال عصبی رو به پیشرفت ندارند، درمان غیرجراحی بخش اصلی برنامه درمانی است. این درمان میتواند ترکیبی از حفظ فعالیت مناسب، اصلاح بعضی فعالیتهای تشدیدکننده درد، فیزیوتراپی و در صورت نیاز دارو باشد. NHS نیز توصیه میکند افراد تا حد امکان فعالیتهای معمول خود را ادامه دهند و بسته به وضعیت بیمار از ورزش و فیزیوتراپی استفاده شود.
درمان غیرجراحی به معنی استراحت طولانیمدت یا بیحرکت نگه داشتن گردن نیست. در بسیاری از موارد، حفظ فعالیت متناسب با وضعیت بیمار و بازگشت تدریجی به عملکرد طبیعی اهمیت دارد. البته اگر بیمار دارای ضعف اندامها، اختلال تعادل یا سایر نشانههای درگیری نخاع باشد، شرایط متفاوت است و نباید برنامه درمانی او با یک گردندرد ساده یکسان در نظر گرفته شود.
پاسخ به درمان نیز در همه بیماران مشابه نیست. ممکن است یک فرد بیشتر از فیزیوتراپی و اصلاح فعالیتها سود ببرد و بیمار دیگری به ارزیابی و درمانهای تکمیلی نیاز داشته باشد. بنابراین، درمان مناسب بر اساس علت اصلی علائم و شرایط هر بیمار انتخاب میشود، نه صرفاً بر اساس عنوان «آرتروز گردن».
به نقل از Cleveland Clinic:
“Treatment for cervical spondylosis mainly helps ease symptoms and prevent severe spinal cord damage.
In general, healthcare providers start with nonsurgical treatments.”ترجمه:
درمان آرتروز گردن عمدتاً با هدف کاهش علائم و پیشگیری از آسیب شدید نخاع انجام میشود.
بهطور کلی، درمان بیماران ابتدا با روشهای غیرجراحی آغاز میشود.
دارو برای آرتروز گردن
داروها در آرتروز گردن معمولاً برای کنترل علائم استفاده میشوند و قرار نیست تغییرات فرسایشی ایجادشده در ستون فقرات را به حالت اولیه برگردانند. بسته به نوع درد و شرایط بیمار، پزشک ممکن است از گروههای مختلف دارویی برای کاهش درد، التهاب، اسپاسم عضلانی یا در برخی موارد دردهای عصبی استفاده کند.
انتخاب دارو باید با توجه به سن، بیماریهای زمینهای، داروهای دیگری که بیمار مصرف میکند و احتمال عوارض هر دارو انجام شود. به همین دلیل، نمیتوان یک دارو را بهعنوان «بهترین قرص برای آرتروز گردن» برای همه افراد معرفی کرد و تعیین نوع یا مقدار مصرف دارو باید بر عهده پزشک باشد.
نکته دیگر این است که کنترل درد با دارو فقط یکی از اجزای درمان است. اگر وضعیت بیمار اجازه دهد، بازگرداندن حرکت مناسب، تقویت عضلات و اصلاح فعالیتهایی که علائم را تشدید میکنند نیز میتوانند بخشی از برنامه درمانی باشند.
فیزیوتراپی برای آرتروز گردن
فیزیوتراپی میتواند در بسیاری از بیماران مبتلا به آرتروز گردن به بهبود حرکت، قدرت و عملکرد کمک کند. برنامه فیزیوتراپی ممکن است شامل تمریناتی برای کشش مناسب، تقویت عضلات گردن و شانه و بهبود نحوه استفاده از گردن در فعالیتهای روزانه باشد. Mayo Clinic فیزیوتراپی را از درمانهای اصلی غیرجراحی برای کمک به کشش و تقویت عضلات گردن و شانه معرفی میکند.
هدف فیزیوتراپی فقط کاهش موقت درد نیست؛ بلکه تلاش میشود بیمار بتواند فعالیتهای روزمره خود را با محدودیت کمتر انجام دهد و کنترل بهتری روی وضعیت گردن داشته باشد. نوع تمرین و شدت آن باید متناسب با وضعیت فرد انتخاب شود. برنامه فردی که فقط درد و خشکی گردن دارد، الزاماً با بیماری که درد عصبی دست یا تنگی کانال نیز دارد یکسان نیست.
همچنین وجود آرتروز در MRI بهتنهایی مشخص نمیکند چه نوع فیزیوتراپی برای فرد مناسب است. برنامه توانبخشی باید بر اساس علائم، معاینه و محدودیتهای بیمار تنظیم شود و در صورت بروز یا تشدید علائم عصبی، وضعیت دوباره ارزیابی شود.
ورزش برای آرتروز گردن
فعالیت بدنی و تمرینات مناسب میتوانند بخشی از درمان آرتروز گردن باشند. تمرینها معمولاً با هدف حفظ یا بهبود دامنه حرکت، تقویت عضلات حمایتکننده گردن و شانه و کمک به بازگشت بیمار به فعالیت طبیعی انجام میشوند. ادامه فعالیت متناسب با شرایط فرد نیز در منابع معتبر پزشکی توصیه شده است.
با این حال، چیزی به نام «بهترین حرکت برای تمام بیماران مبتلا به آرتروز گردن» وجود ندارد. تمرینی که برای فردی با درد مکانیکی ساده مناسب است ممکن است برای بیماری که ضعف دست، اختلال تعادل، فشار نخاع یا تنگی قابل توجه کانال دارد انتخاب مناسبی نباشد. همچنین انجام حرکات شدید گردن یا تمریناتی که باعث تشدید واضح درد عصبی، بیحسی یا ضعف میشوند نباید بدون ارزیابی ادامه پیدا کند.
به همین دلیل، اگر علائم بیمار فقط به درد و خشکی محدود نباشد و نشانههای عصبی نیز وجود داشته باشد، بهتر است نوع و شدت تمرین پس از بررسی وضعیت گردن مشخص شود. ورزش در این شرایط باید بخشی از یک برنامه درمانی متناسب با بیمار باشد، نه مجموعهای از حرکات عمومی که برای همه افراد به یک شکل توصیه میشوند.
اصلاح فعالیتهای روزانه و وضعیت بدن
نحوه قرار گرفتن گردن در طول روز میتواند روی شدت علائم بعضی بیماران اثر بگذارد. قرار گرفتن طولانیمدت در یک وضعیت ثابت، بهویژه هنگام کار با رایانه، تلفن همراه یا انجام فعالیتهایی که گردن برای مدت طولانی خم یا چرخیده باقی میماند، ممکن است درد و خشکی را تشدید کند. اصلاح وضعیت بدن و محیط کار یکی از اقداماتی است که میتواند در کنار سایر درمانها مورد توجه قرار گیرد.
بهطور کلی، بهتر است بیمار در فعالیتهای طولانی وقفه ایجاد کند، وضعیت صفحه نمایش و محل کار را طوری تنظیم کند که گردن مجبور به باقی ماندن در حالت نامناسب نباشد و تا حد امکان فعالیت بدنی متناسب با شرایط خود را حفظ کند. هدف این اقدامات، ایجاد یک «وضعیت کاملاً بینقص» در تمام ساعات روز نیست؛ بلکه کاهش فشارهای مکرر و طولانی و کمک به حفظ حرکت طبیعی گردن است.
تزریق برای آرتروز گردن
تزریق برای تمام بیماران مبتلا به آرتروز گردن لازم نیست و معمولاً در موارد منتخب بر اساس منشأ درد مطرح میشود. برای مثال، اگر بیمار درد گردن یا درد منتشرشونده به دست داشته باشد و پزشک بر اساس معاینه و تصویربرداری منشأ مشخصی برای درد در نظر بگیرد، ممکن است بعضی روشهای تزریقی بهعنوان بخشی از برنامه درمانی بررسی شوند.
نوع تزریق نیز برای همه بیماران یکسان نیست. بسته به علت درد، روشهایی مانند تزریق در فضای اپیدورال در بعضی بیماران دارای درد ناشی از درگیری ریشه عصبی یا تزریقهای مرتبط با مفاصل فاست در شرایط مشخص ممکن است مطرح شوند. AAOS تأکید میکند تزریقهای ستون فقرات میتوانند کاربرد تشخیصی یا درمانی داشته باشند و معمولاً بخشی از یک برنامه درمانی گستردهتر هستند، نه یک درمان مستقل برای همه بیماران.
تزریق، فرسایش ستون فقرات را از بین نمیبرد و نباید بهعنوان درمان قطعی آرتروز گردن معرفی شود. هدف آن در بیماران مناسب بیشتر کمک به کنترل درد یا مشخص کردن منشأ آن است. تصمیم درباره انجام تزریق، محل تزریق و مناسب بودن آن باید پس از مشخص شدن علت علائم و بررسی شرایط بیمار گرفته شود.
آیا آرتروز گردن خطرناک است؟
در بیشتر افراد، وجود تغییرات آرتروزی گردن بهخودیخود خطرناک نیست و حتی ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند. اهمیت بیماری زمانی بیشتر میشود که تغییرات ایجادشده باعث فشار قابل توجه بر ریشههای عصبی یا نخاع شوند و علائمی مانند ضعف، اختلال مهارت دستها، مشکلات تعادل یا اختلال در راه رفتن ایجاد کنند.
بنابراین، دیدن عباراتی مانند «اسپوندیلوز»، «تغییرات دژنراتیو» یا «خار استخوانی» در گزارش MRI نباید بهتنهایی باعث نگرانی شدید شود. شدت درد، وضعیت عصبی بیمار و ارتباط یافتههای تصویربرداری با علائم اهمیت بیشتری دارند.
از سوی دیگر، اگر آرتروز باعث فشار جدی بر نخاع یا ریشههای عصبی شود، نباید آن را یک یافته ساده تصویربرداری دانست. فشار شدید یا طولانیمدت بر ساختارهای عصبی در برخی بیماران میتواند با آسیب عصبی پایدار همراه شود و به همین دلیل وجود نشانههای عصبی نیاز به ارزیابی دقیقتری دارد.
آرتروز شدید گردن چه علائمی دارد؟
اصطلاح «آرتروز شدید گردن» را نباید فقط بر اساس میزان درد تعریف کرد. ممکن است بیماری درد زیادی داشته باشد اما فشار مهمی بر نخاع نداشته باشد و در مقابل، فرد دیگری درد نسبتاً کمی احساس کند اما علائم عصبی قابل توجهی داشته باشد.
زمانی که تغییرات فرسایشی باعث درگیری ریشه عصب یا نخاع شوند، ممکن است علائمی مانند موارد زیر دیده شوند:
- ضعف دست یا بازو
- بیحسی یا گزگز مداوم در اندامها
- کاهش قدرت گرفتن اشیا
- افت مهارت انجام کارهای ظریف با دست
- اختلال تعادل
- تغییر در نحوه راه رفتن
- ضعف یا سنگینی پاها
- در موارد جدیتر، اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع
وجود این علائم الزاماً ثابت نمیکند که بیمار دچار آرتروز شدید یا فشار نخاع شده است، اما بهویژه اگر علائم جدید، رو به افزایش یا همراه با اختلال عملکرد باشند، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
آرتروز گردن و تنگی کانال نخاعی
تغییرات آرتروزی یکی از عواملی هستند که میتوانند بهتدریج فضای کانال نخاعی گردن را کاهش دهند. برای مثال، برجستگی یا تغییرات دژنراتیو دیسک، خارهای استخوانی و تغییر بعضی ساختارهای اطراف کانال ممکن است مجموعاً فضای در دسترس نخاع را کمتر کنند.
اما همانطور که پیشتر توضیح داده شد، آرتروز گردن و تنگی کانال یک مفهوم نیستند. بسیاری از افراد دارای تغییرات آرتروزی، تنگی قابل توجه کانال ندارند و حتی وجود تنگی در تصویر نیز بهتنهایی میزان علائم بیمار را مشخص نمیکند.
اهمیت تنگی کانال زمانی بیشتر میشود که کاهش فضا با فشار بر نخاع و نشانههای عصبی مرتبط همراه باشد. در چنین شرایطی، معاینه عصبی و بررسی MRI برای مشخص کردن محل و شدت درگیری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
فشار روی نخاع در آرتروز گردن
اگر تغییرات دژنراتیو گردن باعث فشار بر خود نخاع شوند، ممکن است وضعیتی به نام میلوپاتی گردنی (Cervical Myelopathy) ایجاد شود. به زبان ساده، میلوپاتی یعنی عملکرد نخاع گردنی به دلیل فشار یا آسیب ناشی از آن مختل شده است. این وضعیت با رادیکولوپاتی که مربوط به درگیری یک ریشه عصبی است تفاوت دارد.
علائم میلوپاتی همیشه با گردندرد شدید شروع نمیشوند. بعضی بیماران ممکن است بیشتر متوجه کاهش مهارت دستها شوند؛ برای مثال بستن دکمه لباس، نوشتن یا انجام کارهای ظریف برای آنها دشوارتر شود. اختلال تعادل، تغییر نحوه راه رفتن، ضعف یا سنگینی اندامها و بیحسی نیز میتوانند دیده شوند.
بنابراین، در بیماری که آرتروز یا تنگی کانال گردن دارد، تغییر عملکرد دستها و پاها گاهی از شدت خود گردندرد مهمتر است. همه افراد مبتلا به آرتروز دچار میلوپاتی نمیشوند، اما زمانی که علائم مشکوک به درگیری نخاع وجود داشته باشد، بررسی دقیقتر نباید به تأخیر بیفتد.
چه زمانی آرتروز گردن نیاز به جراحی دارد؟
آرتروز گردن صرفاً به دلیل دیده شدن تغییرات فرسایشی در MRI نیاز به جراحی ندارد. جراحی بیشتر در بیماران منتخبی مطرح میشود که فشار قابل توجهی بر نخاع یا ریشه عصبی دارند، ضعف یا سایر علائم عصبی آنها رو به پیشرفت است، دچار میلوپاتی شدهاند یا مشکلات قابل توجه آنها با درمان مناسب غیرجراحی کنترل نشده است.
هدف تصمیمگیری برای جراحی، درمان یک «عکس MRI» نیست. جراح باید مشخص کند آیا محل فشار مشاهدهشده در تصویر با علائم و یافتههای معاینه بیمار تطابق دارد و آیا برداشتن این فشار میتواند هدف منطقی درمان باشد.
بهویژه در بیمارانی که ضعف اندامها، اختلال مهارت دست، مشکلات تعادل یا راه رفتن و سایر نشانههای میلوپاتی ایجاد شده است، تصمیم درمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در مقابل، وجود درد و آرتروز تصویربرداری بدون نشانههای مهم عصبی الزاماً به معنی نیاز به عمل نیست.
در بیمارانی که بخش اصلی فشار روی عصب یا نخاع به مشکل دیسک مربوط است، جزئیات روشهای جراحی در مطلب جراحی دیسک گردن توضیح داده شده است.
به نقل از NHS:
“Surgery is only considered if:
a nerve is being pinched by a slipped disc or bone
there’s a problem with your spinal cord.”ترجمه:
جراحی زمانی مطرح میشود که عصب بهدلیل دیسک یا استخوان تحت فشار قرار گرفته باشد،
یا مشکلی در ارتباط با نخاع وجود داشته باشد.
جراحی آرتروز گردن چگونه انجام میشود؟
چیزی به نام یک «عمل آرتروز گردن» واحد برای همه بیماران وجود ندارد. نوع جراحی به محل فشار، ساختاری که باعث تنگی شده، تعداد سطوح درگیر، وضعیت ستون فقرات و شرایط عصبی بیمار بستگی دارد.
در بیمار مناسب، هدف جراحی ممکن است ایجاد فضای بیشتر برای ریشه عصبی یا نخاع باشد. بسته به علت مشکل، ممکن است لازم باشد بخشی از دیسک دچار مشکل، خار استخوانی یا قسمتی از استخوانی که باعث فشار شده است برداشته شود. در برخی جراحیها نیز برای ایجاد یا حفظ پایداری ستون فقرات، تثبیت یا جوش دادن مهرهها مطرح میشود.
بنابراین، انتخاب روش جراحی باید پس از مشخص شدن منشأ اصلی فشار انجام شود. حتی در دو بیماری که هر دو در گزارش MRI عبارت «آرتروز شدید گردن» دارند، ممکن است نوع درگیری و در نتیجه روش درمان کاملاً متفاوت باشد.
در مواردی که مشکل اصلی به فتق دیسک گردن مربوط است، بررسی جزئیات جراحی آن در صفحه اختصاصی این موضوع منطقیتر است.
نقش جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات
زمانی که آرتروز گردن با درد منتشرشونده به دست، ضعف عضلانی، اختلال تعادل یا نشانههای احتمالی فشار بر نخاع همراه شده باشد، مشخص کردن شدت واقعی درگیری اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این مرحله فقط مشاهده MRI کافی نیست و معاینه عصبی باید با تصاویر بیمار تطبیق داده شود.
دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، در ارزیابی چنین بیمارانی علائم، معاینه عصبی و تصاویر ستون فقرات را در کنار یکدیگر بررسی میکند تا مشخص شود ادامه درمان غیرجراحی مناسب است یا به دلیل وجود فشار عصبی یا نخاعی، بررسی گزینههای جراحی ضرورت دارد.
این تفکیک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هدف این نیست که هر فرد دارای آرتروز به سمت جراحی هدایت شود، بلکه باید بیمارانی که واقعاً از نظر عصبی نیاز به بررسی تخصصیتر دارند از افرادی که میتوانند با روشهای غیرجراحی مدیریت شوند تشخیص داده شوند.
چه زمانی باید برای آرتروز گردن سریعتر به پزشک مراجعه کرد؟
بیشتر موارد گردندرد و آرتروز نیازمند مراجعه اورژانسی نیستند، اما برخی علائم میتوانند نشاندهنده درگیری مهمتر سیستم عصبی باشند. در چنین شرایطی بهتر است ارزیابی پزشکی به تعویق نیفتد.
علائم هشداردهندهای که باید جدی گرفته شوند:
- ایجاد ضعف جدید یا افزایش ضعف در دستها یا پاها
- احساس سنگینی قابل توجه در اندامها
- اختلال جدید در راه رفتن یا افزایش بیثباتی هنگام راه رفتن
- ایجاد یا تشدید اختلال تعادل
- کاهش ناگهانی یا پیشرونده مهارت دستها؛ مانند مشکل در بستن دکمه لباس
- بیحسی یا اختلال هماهنگی جدید و قابل توجه
- از دست دادن جدید کنترل ادرار یا مدفوع در زمینه علائم عصبی
NHS ایجاد مشکل جدید در راه رفتن، از دست رفتن کنترل ادرار یا مدفوع و کاهش ناگهانی هماهنگی حرکتی را از علائمی میداند که نیازمند ارزیابی فوری هستند. Mayo Clinic نیز شروع ناگهانی بیحسی یا ضعف و اختلال کنترل ادرار یا مدفوع را از نشانههایی میداند که باید برای آنها سریعاً کمک پزشکی دریافت شود.
وجود یکی از این علائم لزوماً به معنی آسیب قطعی نخاع نیست، اما تشخیص علت آن نباید با حدس یا بر اساس اطلاعات اینترنتی انجام شود.
پرسشهای متداول درباره آرتروز گردن
آرتروز گردن چیست؟
آرتروز گردن یا Cervical Spondylosis به مجموعه تغییرات دژنراتیو و فرسایشی ستون فقرات گردنی گفته میشود. این تغییرات میتوانند دیسکها، مهرهها، مفاصل و رباطها را درگیر کنند و در بعضی افراد با تشکیل خارهای استخوانی همراه باشند. وجود این تغییرات همیشه باعث علامت نمیشود.
مهمترین علائم آرتروز گردن چیست؟
درد و خشکی گردن از علائم شایع هستند. اگر ریشههای عصبی یا نخاع تحت فشار قرار بگیرند، ممکن است درد منتشرشونده به دست، گزگز، بیحسی، ضعف، اختلال تعادل یا مشکلات راه رفتن نیز ایجاد شود. همه بیماران این علائم را تجربه نمیکنند.
آیا آرتروز گردن باعث درد دست میشود؟
در صورتی که تغییرات آرتروزی باعث فشار یا تحریک یکی از ریشههای عصبی گردن شوند، ممکن است درد از گردن یا شانه به سمت بازو و دست انتشار پیدا کند. با این حال، هر درد دست منشأ گردنی ندارد و تشخیص باید بر اساس الگوی علائم و معاینه انجام شود.
آرتروز گردن و درد دست چپ چه ارتباطی دارند؟
فشار بر ریشه عصبی سمت چپ میتواند باعث درد، گزگز یا بیحسی در دست چپ شود، اما درد دست چپ علتهای دیگری نیز دارد. بهویژه اگر درد همراه با نشانههایی مانند درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس یا تعریق غیرعادی باشد، نباید آن را خودکار به گردن نسبت داد.
فرق دیسک گردن با آرتروز گردن چیست؟
آرتروز گردن یک فرایند گستردهتر دژنراتیو است که میتواند چند ساختار ستون فقرات گردنی را درگیر کند. دیسک گردن معمولاً به مشکل مشخص دیسک، از جمله برجستگی یا فتق آن اشاره دارد. تغییرات دیسک میتوانند بخشی از فرایند آرتروزی باشند و هر دو وضعیت نیز ممکن است همزمان وجود داشته باشند.
آیا آرتروز گردن درمان میشود؟
درمان بیشتر با هدف کنترل علائم، حفظ عملکرد و در صورت وجود فشار عصبی، مدیریت مناسب آن انجام میشود. بسیاری از بیماران با روشهای غیرجراحی مانند فعالیت مناسب، فیزیوتراپی و درمان دارویی مدیریت میشوند. تغییرات فرسایشی موجود در ستون فقرات الزاماً به حالت اولیه بازنمیگردند، بنابراین عبارت «درمان قطعی آرتروز» برای همه بیماران دقیق نیست.
آیا آرتروز گردن خطرناک است؟
در بیشتر افراد خیر. بسیاری از افراد حتی با وجود تغییرات آرتروزی علامت مهمی ندارند. اهمیت بیماری زمانی بیشتر میشود که فشار بر عصب یا نخاع باعث ضعف، اختلال هماهنگی، مشکلات تعادل یا سایر علائم عصبی شود.
آیا آرتروز گردن باعث تنگی کانال میشود؟
بله، تغییرات دژنراتیو میتوانند در بعضی بیماران فضای کانال نخاعی را کاهش دهند؛ اما هر فرد دارای آرتروز دچار تنگی کانال نیست و هر تنگی مشاهدهشده در MRI نیز الزاماً علامتدار نیست.
چه زمانی آرتروز گردن نیاز به جراحی دارد؟
صرف وجود آرتروز در MRI دلیل جراحی نیست. جراحی ممکن است زمانی مطرح شود که فشار قابل توجه بر ریشه عصب یا نخاع، ضعف عصبی رو به افزایش، میلوپاتی یا مشکلات قابل توجه و مقاوم به درمان مناسب غیرجراحی وجود داشته باشد. نوع عمل نیز بر اساس علت و محل فشار انتخاب میشود.
برای آرتروز گردن چه زمانی MRI لازم است؟
MRI برای تمام افرادی که گردندرد دارند ضروری نیست. زمانی که بر اساس علائم و معاینه احتمال درگیری دیسک، ریشه عصبی یا نخاع مطرح باشد، پزشک ممکن است MRI درخواست کند. تصاویر باید همراه با علائم و یافتههای معاینه تفسیر شوند و بهتنهایی تعیینکننده شدت بیماری نیستند.
کلام آخر:
آرتروز گردن یا اسپوندیلوز گردنی مجموعهای از تغییرات فرسایشی ستون فقرات گردنی است که با افزایش سن شایعتر میشود. وجود این تغییرات در عکس یا MRI الزاماً به معنی بیماری شدید نیست و بسیاری از افراد ممکن است با وجود تغییرات دژنراتیو، علائم محدود یا حتی بدون علامت باشند. آنچه اهمیت بیشتری دارد ارتباط یافتههای تصویربرداری با علائم و معاینه بیمار است.
بیشتر بیماران صرفاً به دلیل داشتن آرتروز گردن نیاز به جراحی ندارند و درمان غیرجراحی در بسیاری از موارد بخش اصلی مدیریت بیماری است. شرایط زمانی متفاوت میشود که فشار بر ریشههای عصبی یا نخاع ایجاد شده باشد؛ بهخصوص اگر ضعف، اختلال مهارت دست، مشکلات تعادل یا تغییر راه رفتن ظاهر شود.
در چنین شرایطی، بررسی توسط پزشک آشنا با بیماریهای ستون فقرات کمک میکند مشخص شود علائم واقعاً از گردن منشأ میگیرند یا خیر و آیا ادامه درمان غیرجراحی کافی است یا بررسی تخصصیتر ضرورت دارد.
