علت بی حسی اندام ها چیست؟ بررسی کامل علائم، دلایل و روش های درمان
بی حسی اندام ها یکی از مشکلات شایعی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود آن را تجربه میکنند. این حالت ممکن است به صورت کاهش حس، خواب رفتگی، گزگز یا سوزن سوزن شدن در دستها، پاها، انگشتان، صورت یا سایر قسمتهای بدن ظاهر شود. گاهی بی حسی تنها چند دقیقه طول میکشد و به دلیل فشار موقت روی عصب ایجاد میشود، اما در برخی موارد میتواند نشانه یک بیماری زمینهای مهم باشد که نیاز به بررسی و درمان دارد.
بسیاری از افراد بی حسی را با سوزن سوزن شدن اشتباه میگیرند. در حالی که بی حسی به معنای کاهش یا از دست رفتن حس طبیعی یک ناحیه از بدن است، سوزن سوزن شدن معمولاً به شکل احساس مورمور، گزگز یا جریان خفیف الکتریکی در پوست تجربه میشود. این دو علامت اغلب به طور همزمان رخ میدهند و میتوانند نشاندهنده درگیری اعصاب محیطی، نخاع یا حتی مغز باشند.
در برخی شرایط، مانند نشستن یا خوابیدن طولانی مدت در یک وضعیت نامناسب، بی حسی موقتی بوده و پس از تغییر وضعیت بدن برطرف میشود. با این حال، اگر بی حسی به صورت مکرر تکرار شود، مدت طولانی ادامه پیدا کند یا همراه با علائمی مانند ضعف عضلانی، اختلال در راه رفتن، درد گردن یا کمر، سرگیجه، اختلال تکلم یا بی حسی یک سمت بدن باشد، باید جدی گرفته شود.
علت بی حسی اندام ها میتواند از مشکلات سادهای مانند کمبود ویتامینهای گروه B تا بیماریهایی مانند دیسک کمر، دیسک گردن، تنگی کانال نخاعی، دیابت، سکته مغزی، ام اس و سایر اختلالات عصبی متغیر باشد. در ادامه این مقاله به طور کامل با علائم، مهمترین علل بی حسی اندام ها، روشهای تشخیص و موثرترین راههای درمان آن آشنا خواهید شد.
فهرست مطالب
کرختی یا بی حسی اندام ها چیست؟
بی حسی اندام ها به کاهش یا از بین رفتن حس طبیعی در بخشی از بدن گفته میشود. این مشکل میتواند در دستها، پاها، انگشتان، صورت یا سایر قسمتهای بدن ایجاد شود و شدت آن از یک خوابرفتگی خفیف تا از دست رفتن کامل حس متغیر باشد. بسیاری از افراد بی حسی را به صورت احساس کرختی، کاهش لمس یا ناتوانی در تشخیص گرما، سرما و درد توصیف میکنند.
بی حسی اندام ها یک بیماری مستقل نیست، بلکه علامتی است که میتواند در اثر اختلال در عملکرد اعصاب، نخاع یا مغز ایجاد شود. در برخی موارد، این مشکل موقتی و بیخطر است؛ اما گاهی میتواند نشانه بیماریهایی مانند دیسک کمر، دیسک گردن، تنگی کانال نخاعی، دیابت، سکته مغزی یا بیماریهای عصبی باشد.
بی حسی اندامها به خصوص در بازوها یا پاها یک علامت رایج است که ممکن است به بیماریهای مختلفی بهدنبال دارد که از آسیب عصبی تا بیماریهای مرتبط با حس را شامل میشود. در برخی مواقع، بیحسی اندامها ممکن است یک اورژانس پزشکی مانند سکته توصیف کند. به همین منظور برای تعیین علت دقیق بی حسی یک فرد، پزشکان اغلب از یک آزمایش جامع عصبی استفاده میکنند.
بی حسی چگونه ایجاد می شود؟
برای اینکه بدن بتواند احساساتی مانند لمس، درد، گرما و سرما را درک کند، پیامهای عصبی باید از طریق اعصاب محیطی به نخاع و سپس به مغز منتقل شوند. هرگونه اختلال در این مسیر میتواند باعث ایجاد بی حسی شود.
برای مثال، در دیسک کمر ممکن است ریشههای عصبی تحت فشار قرار بگیرند و در نتیجه فرد دچار بی حسی پاها شود. همچنین در دیسک گردن فشار روی اعصاب گردنی میتواند باعث بی حسی دستها و انگشتان شود. بیماریهایی مانند دیابت نیز با آسیب تدریجی اعصاب محیطی میتوانند موجب بی حسی دست و پا شوند.
در برخی شرایط، بی حسی به صورت ناگهانی و همراه با علائمی مانند ضعف عضلانی، اختلال گفتار یا افتادگی صورت رخ میدهد که میتواند نشانه سکته مغزی باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
تفاوت بی حسی و گزگز چیست؟
بسیاری از افراد تصور میکنند بی حسی و گزگز یکسان هستند، اما این دو علامت تفاوتهایی با یکدیگر دارند. بی حسی به معنای کاهش یا از دست رفتن حس طبیعی در یک ناحیه از بدن است؛ در حالی که گزگز یا سوزن سوزن شدن به احساس مورمور، تحریک یا عبور جریان خفیف الکتریکی در پوست گفته میشود.
این دو علامت اغلب به طور همزمان ظاهر میشوند و میتوانند نشاندهنده فشار روی اعصاب، اختلال در خونرسانی یا بیماریهای عصبی باشند. در صورتی که بی حسی یا گزگز به طور مکرر تکرار شود یا همراه با ضعف عضلانی و درد باشد، لازم است علت زمینهای آن توسط پزشک بررسی شود.
علت های شایع بی حسی اندام ها
بی حسی اندام ها میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. گاهی علت آن یک فشار موقت روی عصب است که پس از تغییر وضعیت بدن برطرف میشود، اما در برخی موارد بی حسی میتواند نشانه بیماریهای مهم عصبی، ستون فقرات، اختلالات متابولیک یا مشکلات عروقی باشد. شناسایی علت زمینهای نقش مهمی در انتخاب روش درمان و جلوگیری از پیشرفت بیماری دارد.
اختلالات عصبی
بسیاری از موارد بی حسی اندام ها به دلیل آسیب یا اختلال در عملکرد اعصاب ایجاد میشوند. اعصاب وظیفه انتقال پیامهای حسی از اندامها به مغز را بر عهده دارند و هرگونه آسیب به آنها میتواند باعث کاهش حس، گزگز یا سوزن سوزن شدن شود.
از مهمترین بیماریهای عصبی که میتوانند موجب بی حسی شوند میتوان به نوروپاتی محیطی، بیماری ام اس (MS)، آسیبهای عصبی ناشی از ضربه و برخی بیماریهای التهابی اعصاب اشاره کرد. در این شرایط، بی حسی ممکن است به تدریج ایجاد شود و با علائمی مانند ضعف عضلانی، اختلال تعادل یا کاهش قدرت حرکتی همراه باشد.
اختلالات ستون فقرات
مشکلات ستون فقرات یکی از شایعترین علل بی حسی دستها و پاها هستند. زمانی که دیسک بین مهرهها دچار بیرونزدگی شود یا فضای عبور اعصاب در ستون فقرات تنگ شود، ریشههای عصبی تحت فشار قرار میگیرند و علائمی مانند درد، گزگز و بی حسی ایجاد میشود.
دیسک کمر میتواند باعث بی حسی پاها، انگشتان پا یا ناحیه ساق شود. همچنین دیسک گردن ممکن است منجر به بی حسی دستها، انگشتان و بازوها شود. تنگی کانال نخاعی نیز از دیگر بیماریهای شایع ستون فقرات است که میتواند موجب بی حسی هر دو پا، اختلال در راه رفتن و ضعف اندامها شود.
بیماری های متابولیک
برخی بیماریهای متابولیک و داخلی نیز میتوانند به مرور زمان به اعصاب آسیب برسانند. دیابت یکی از مهمترین علل بی حسی دست و پا در بزرگسالان است. بالا بودن طولانی مدت قند خون باعث آسیب تدریجی اعصاب محیطی شده و در نتیجه فرد دچار بی حسی، سوزش یا گزگز به ویژه در پاها میشود.
علاوه بر دیابت، بیماریهایی مانند کم کاری تیروئید، نارسایی کلیه و برخی اختلالات هورمونی نیز میتوانند در بروز بی حسی اندام ها نقش داشته باشند.
مشکلات عروقی
برای عملکرد طبیعی اعصاب، خونرسانی مناسب ضروری است. هر عاملی که باعث کاهش جریان خون به یک اندام شود میتواند بی حسی ایجاد کند. بیماریهای عروقی، تنگی عروق و اختلالات گردش خون از جمله این موارد هستند.
در برخی شرایط جدیتر مانند سکته مغزی، بی حسی ممکن است به صورت ناگهانی در یک سمت بدن ظاهر شود. بی حسی ناگهانی همراه با ضعف عضلانی، اختلال تکلم یا افتادگی صورت یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود و نیاز به مراجعه فوری به مراکز درمانی دارد.
کمبود ویتامین ها
کمبود برخی ویتامینها به ویژه ویتامینهای گروه B میتواند باعث اختلال در عملکرد اعصاب شود. کمبود ویتامین B12 یکی از شناختهشدهترین علل بی حسی و گزگز دست و پا است. این ویتامین نقش مهمی در سلامت اعصاب دارد و کاهش آن ممکن است به مرور زمان باعث بروز علائم عصبی شود.
کمبود ویتامین B1، B6 و ویتامین E نیز در برخی افراد میتواند با بی حسی، ضعف عضلانی یا اختلالات حسی همراه باشد. به همین دلیل در مواردی که علت بی حسی مشخص نیست، پزشک ممکن است بررسی وضعیت ویتامینهای بدن را توصیه کند.
بی حسی هر قسمت از بدن نشانه چیست؟
محل بیحسی میتواند سرنخ مهمی درباره علت اصلی آن باشد. جدول زیر رایجترین نواحی بیحسی و دلایل احتمالی آنها را نشان میدهد.
| محل بی حسی | علت های احتمالی |
|---|---|
| دست و انگشتان | دیسک گردن، تونل کارپال، کمبود B12 |
| پاها | دیسک کمر، سیاتیک، دیابت |
| هر دو پا | تنگی کانال نخاعی، نوروپاتی |
| سمت راست یا چپ بدن | سکته مغزی، بیماری های عصبی |
| صورت | میگرن، اختلالات عصبی، سکته مغزی |
| کل بدن | اختلالات متابولیک، کمبود ویتامین ها |
دلایل بی حسی اندام ها چیست؟
بی حسی و سوزن سوزن شدن احساسات غیرطبیعی هستند که می توانند در هر جایی از بدن شما ایجاد شوندکه برخی از آنها عبارتاند از :
- نشستن یا ایستادن به مدت طولانی
- آسیب رساندن به عصب (آسیب گردن ممکن است باعث شود که در هر جایی از دست یا بازو احساس بیحسی کنید، در حالی که آسیب کمر می تواند باعث بی حسی یا سوزن سوزن شدن پشت پای شما شود)
- فشار روی اعصاب ستون فقرات، مانند فتق دیسک
- فشار روی اعصاب محیطی ناشی از رگ های خونی بزرگ شده، تومورها، بافت اسکار یا عفونت
- عفونت زونا
- سایر عفونت ها مانند HIV ، جذام، سیفلیس یا سل
- فقدان خون رسانی به یک ناحیه، مانند سخت شدن شریان ها، سرمازدگی یا التهاب عروق
- سطوح غیر طبیعی کلسیم، پتاسیم یا سدیم در بدن شما
- کمبود ویتامین های گروه B مانند B1، B6، B12 یا اسید فولیک
- استفاده از داروهای خاص
- استفاده از برخی مواد مخدر غیر قانونی خیابانی
- آسیب عصبی ناشی از سرب، الکل یا تنباکو یا داروهای شیمی درمانی
- پرتو درمانی
- نیش حیوانات
- نیش حشرات، کنه، کنه و عنکبوت
- سموم غذاهای دریایی
بی حسی و گزگز میتواند ناشی از سایر شرایط پزشکی باشد، از جمله:
- سندرم تونل کارپال (فشار روی عصب در مچ دست)
- دیابت
- میگرن
- اسکلروز چندگانه
- تشنج
- سکته
- حمله ایسکمیک گذرا(TIA)، که گاهی اوقات “سکته کوچک” نامیده می شود.
- تیروئید کم کار
- پدیده رینود (تنگ شدن رگهای خونی معمولاً در دستها و پاها)
علت بی حس شدن پاها از کمر به پایین چیست؟
بیحسی پاها از کمر به پایین یکی از علائمی است که میتواند به مشکلات ستون فقرات، اعصاب محیطی یا حتی بیماریهای زمینهای مرتبط باشد. بسیاری از افراد این حالت را به صورت گزگز، خوابرفتگی یا کاهش حس در پاها تجربه میکنند. در برخی موارد بیحسی موقتی و بیخطر است، اما اگر به طور مداوم تکرار شود یا با درد، ضعف عضلانی و اختلال در راه رفتن همراه باشد، باید توسط پزشک بررسی شود. در ادامه با مهمترین علل بیحسی پاها از کمر به پایین آشنا میشویم.
دیسک کمر
یکی از شایعترین دلایل بیحسی پاها، بیرونزدگی یا فتق دیسک کمر است. در این وضعیت، دیسک بین مهرهای به ریشههای عصبی فشار وارد میکند و باعث بروز علائمی مانند درد، گزگز و بیحسی در یک یا هر دو پا میشود. شدت علائم به میزان فشار واردشده به عصب بستگی دارد و ممکن است از یک احساس خفیف خوابرفتگی تا ضعف شدید عضلانی متغیر باشد.
بیحسی ناشی از دیسک کمر معمولاً هنگام نشستن طولانیمدت، خم شدن یا بلند کردن اجسام سنگین تشدید میشود. برای آشنایی بیشتر با علائم، علل و روشهای درمان این بیماری میتوانید مقاله دیسک کمر را مطالعه کنید.
سیاتیک
فشار یا تحریک عصب سیاتیک نیز میتواند باعث بیحسی پاها شود. عصب سیاتیک بزرگترین عصب بدن است و از ناحیه کمر تا کف پا امتداد دارد. زمانی که این عصب تحت فشار قرار میگیرد، علاوه بر درد تیرکشنده در مسیر پا، ممکن است احساس گزگز، مورمور شدن و کاهش حس نیز ایجاد شود.
علائم سیاتیک معمولاً در یک سمت بدن بروز میکنند و ممکن است از باسن شروع شده و تا ساق یا کف پا ادامه پیدا کنند. در بسیاری از موارد، دیسک کمر عامل اصلی بروز سیاتیک است. برای اطلاعات کاملتر درباره این بیماری، مقاله سیاتیک را بخوانید.
تنگی کانال نخاعی
تنگی کانال نخاعی زمانی رخ میدهد که فضای عبور نخاع و ریشههای عصبی باریکتر از حالت طبیعی شود. این وضعیت بیشتر در افراد میانسال و سالمند دیده میشود و میتواند باعث درد، بیحسی و ضعف در پاها شود. برخی بیماران هنگام راه رفتن دچار سنگینی پاها شده و پس از استراحت کوتاه بهبود پیدا میکنند.
با پیشرفت بیماری، بیحسی پاها ممکن است شدیدتر شده و کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند از پیشرفت علائم جلوگیری کند. برای آشنایی بیشتر با این مشکل، مقاله تنگی کانال نخاعی را مطالعه نمایید.
آسیب های نخاعی
آسیبهای نخاعی از مهمترین علل بیحسی گسترده در پاها محسوب میشوند. این آسیبها ممکن است در اثر تصادفات، سقوط از ارتفاع، ضربههای شدید یا برخی بیماریهای عصبی ایجاد شوند. بسته به محل و شدت آسیب، فرد ممکن است درجات مختلفی از بیحسی، ضعف عضلانی یا حتی اختلال در حرکت را تجربه کند.
اگر بیحسی پاها به طور ناگهانی ایجاد شود یا همراه با ضعف شدید، اختلال در کنترل ادرار و مدفوع یا مشکل در راه رفتن باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد. تشخیص و درمان سریع در این شرایط اهمیت بسیار زیادی دارد و میتواند از بروز آسیبهای دائمی جلوگیری کند.
راه های درمان بی حسی اندام ها چیست؟
دقت داشته باشید برای یافتن علت اصلی بی حسی شما به پزشک متخصص مراجعه کنید. اگر اخیراً آسیب، بیماری یا عفونت داشته اید، حتما به آنها بگویید. درمان به علت اصلی بی حسی بستگی دارد. گاهی اوقات مشکلات عصبی طولانی مدت را میتوان با داروهایی از جمله داروهای ضدافسردگی، کورتیکواستروئیدها یا گاباپنتین و پره گابالین درمان کرد.
برای کمک به بهبود جریان خون میتوانید اندام آسیب دیده را ماساژ دهید. گاهی اوقات قرار دادن کیسه یخ یا کیسه حرارتی روی ناحیه به مدت 15 دقیقه میتواند کمک کننده باشد. بسیار مراقب باشید که به پوست آسیب نرسانید؛ زیر اگر ناحیه بیحس باشد، متوجه نمیشوید که خیلی گرم یا سرد است.
برای بهبود جریان خون و تناسب اندام خود به طور مکرر ورزش کنید. مطمئن شوید که استراحت کافی دارید. رژیم غذایی سالم داشته باشید.
چه موقع برای درمان بی حسی اندام ها به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم زیر مرتبط با بیحسی یا علاوه بر آن را تجربه کردید، فوراً به دنبال درمان فوری پزشکی باشید:
- بی حسی کل دست یا پا
- گیجی
- بی حسی پس از آسیب اخیر به سر
- سردرد ناگهانی
- شروع ناگهانی بی حسی
- مشکل در صحبت کردن
- درد قفسه سینه
- مشکل در تنفس
- ضعف یا فلج
در صورتی که علائم شما موارد زیر را داشته باشد، باید یک وقت ملاقات با پزشک متخصص بگیرید:
- فقط بخشی از یک اندام مانند انگشتان پا یا انگشتان دست را تحت تاثیر قرار میدهد.
- به تدریج و بدون علت بی حسی اندام شما بدتر میشود.
کلام آخر باب بی حسی اندام ها:
بی حس شدن اعضای بدن مسئلهای است که هم نباید خیلی آن را بزرگ فکر کرد و دچار استرس شوید و همچنین نباید نسبت به آن بیتوجه باشید. اگر با توجه به به مشکلات و علائم بیماری برخورد کردهاید و مبتلا به یک بیماری خاص مشکوک شدید، حتما به یک پزشک متخصص مراجعه کنید. توصیه میکنیم مراجعه به پزشک را به تاخیر نگذارید. اگر دور از جان دچار بیماری شده باشید خودتان را مورد معاینه قرار دادهاید و از پیشرفت بیماری جلوگیری خواهید.
