دسته‌ها
دسته بندی نشده

علت دیسک کمر در زنان چیست؟ بررسی دلایل و عوامل خطر-دکتر شمسا

آبان 1405(فرمت تاریخ آرشیو ماهانه)

علت-دیسک-کمر-در-زنان-چیست؟.

کمردردی که بعد از جابه‌جایی یک وسیله، در دوران بارداری یا هم‌زمان با قاعدگی شروع می‌شود، همیشه علت یکسانی ندارد. بعضی خانم‌ها درد را به دیسک نسبت می‌دهند، درحالی‌که مشکل ممکن است از عضلات، مفاصل یا اندام‌های لگنی باشد. علت دیسک کمر در زنان نیز معمولاً یک عامل مشخص نیست؛ تغییرات تدریجی دیسک، زمینه خانوادگی و فشارهای واردشده به کمر می‌توانند در کنار هم نقش داشته باشند.

برای فهمیدن علت درد، باید میان آسیب واقعی دیسک و کمردردهایی که فقط علائم مشابه دارند تفاوت گذاشت. در این مقاله بررسی می‌کنیم سن، وزن، فعالیت‌های روزمره، بارداری و تغییرات هورمونی چه ارتباطی با مشکلات دیسک دارند و چه زمانی برای تشخیص دقیق‌تر باید به پزشک مراجعه کرد.

آنچه در این مقاله خواهید خواند

علت دیسک کمر در زنان چیست و آیا با مردان تفاوت دارد؟

بسیاری از علت‌ها و عوامل خطر دیسک کمر در زنان و مردان مشترک‌اند. تغییرات فرسایشی دیسک، زمینه ژنتیکی و فشارهای مکانیکی از مواردی هستند که در هر دو گروه نقش دارند. دیسک‌ها بالشتک‌های طبیعی بین مهره‌ها هستند؛ وقتی در گفت‌وگوی روزمره از «دیسک کمر» صحبت می‌کنیم، معمولاً منظور آسیب یا بیرون‌زدگی آن‌هاست. در فتق دیسک، بخشی از ماده داخلی از شکاف لایه بیرونی خارج می‌شود و ممکن است عصب مجاور را تحریک کند. برای آشنایی بیشتر با این ساختار، مطلب دیسک کمر چیست را بخوانید.

در بسیاری از بیماران، نمی‌توان گفت فقط یک حرکت یا فعالیت باعث مشکل شده است. ممکن است دیسک به‌تدریج تغییر کرده باشد و درد پس از خم‌شدن یا بلندکردن یک وسیله خودش را نشان دهد. از طرف دیگر، شرایط زندگی و میزان فشارهای شغلی یا روزمره در افراد متفاوت است؛ بنابراین دو زن هم‌سن هم الزاماً عوامل خطر یکسانی ندارند. زن‌بودن به‌تنهایی توضیح کافی برای ایجاد فتق دیسک نیست. 

موضوعی که در زنان اهمیت دارد، وجود علت‌های دیگری برای کمردرد است. دردهای مرتبط با قاعدگی، بارداری یا بعضی بیماری‌های لگنی ممکن است با درد دیسک اشتباه گرفته شوند. شایع‌تر بودن کمردرد در برخی گروه‌های زنان نیز به این معنی نیست که همه آن‌ها بیشتر دچار فتق دیسک می‌شوند. حتی مشاهده بیرون‌زدگی در MRI باید در کنار علائم و معاینه تفسیر شود؛ بعضی تغییرات دیسک بدون درد هستند.

افزایش سن، ژنتیک و آسیب‌های قبلی چه نقشی در دیسک کمر زنان دارند؟

با افزایش سن، دیسک‌ها ممکن است بخشی از آب و انعطاف‌پذیری خود را از دست بدهند و در برابر فشار آسیب‌پذیرتر شوند. این تغییرات معمولاً تدریجی‌اند و همیشه درد ایجاد نمی‌کنند؛ اما می‌توانند زمینه آسیب لایه بیرونی یا بیرون‌زدگی ماده داخلی دیسک را فراهم کنند. بالارفتن سن، به معنی ابتلای حتمی به فتق دیسک نیست و زنان جوان هم ممکن است این مشکل را تجربه کنند.

به نقل از مایو کلینیک:

A herniated disk typically happens over time
because of the natural aging process
that causes disks to wear down.

ترجمه: «فتق دیسک معمولاً به‌مرور زمان و در نتیجه روند طبیعی افزایش سن ایجاد می‌شود؛
روندی که باعث فرسوده‌شدن دیسک‌ها می‌شود.»

زمینه خانوادگی هم در بعضی افراد نقش دارد. اگر چند نفر از اعضای خانواده دچار مشکلات دیسک شده‌اند، ممکن است استعداد ژنتیکی در این میان مؤثر باشد. البته سابقه خانوادگی نه تشخیص بیماری است و نه به این معنی که شما حتماً به جراحی نیاز پیدا می‌کنید. برای بررسی وضعیت هر فرد باید علائم، معاینه و شرایط زندگی او را در کنار هم در نظر گرفت.

آسیب شدید یا فشار نامتناسب نیز می‌تواند در ایجاد فتق نقش داشته باشد، اما هر شروع ناگهانی درد به معنی یک آسیب کاملاً تازه نیست. برای مثال، ممکن است دیسکی که از قبل تغییرات فرسایشی داشته، پس از چرخیدن همراه با بلندکردن بار علامت‌دار شود. در مقابل، سابقه یک زمین‌خوردن قدیمی هم به‌تنهایی ثابت نمی‌کند علت درد امروز همان حادثه است. 

علت کمردرد زنان-دکتر شمسا

اضافه‌وزن، کم‌تحرکی و نشستن طولانی چگونه بر دیسک کمر اثر می‌گذارند؟

اضافه‌وزن یکی از عوامل افزایش‌دهنده فشار بر دیسک‌های پایین کمر است و می‌تواند در کنار زمینه ژنتیکی، سن و فشارهای روزمره در بروز مشکل نقش داشته باشد. البته داشتن اضافه‌وزن به معنی ابتلای حتمی به فتق دیسک نیست و وزن طبیعی هم به‌تنهایی از فرد محافظت نمی‌کند. برای مثال، شرایط زنی که اضافه‌وزن دارد و مرتب بار سنگین جابه‌جا می‌کند، با کسی که فعالیت متناسب و فشار کاری کمتری دارد یکسان نیست. هدف از کنترل وزن، کاهش بخشی از فشارها و کمک به سلامت عمومی است، نه وعده درمان قطعی دیسک با لاغرشدن. 

کم‌تحرکی نیز ممکن است آمادگی و توان عضلات حمایت‌کننده کمر را کاهش دهد. وقتی بدن به فعالیت عادت ندارد، انجام ناگهانی کارهای سنگین می‌تواند تحمل آن را به چالش بکشد. بااین‌حال، ضعف عضلات یا کم‌تحرکی را نباید به‌تنهایی علت قطعی پارگی دیسک دانست. فعالیت منظم و متناسب با شرایط فرد به حفظ توان حرکتی کمک می‌کند؛ در صورت وجود درد، نوع و شدت فعالیت باید متناسب با ارزیابی پزشکی تنظیم شود.

نشستن طولانی، به‌خصوص بدون تغییر وضعیت، ممکن است درد و خشکی کمر را بیشتر کند؛ اما هر دردی پس از کار پشت میز از دیسک نیست. رانندگی طولانی نیز علاوه بر نشستن، با ارتعاش همراه است و می‌تواند فشارهای واردشده به ستون فقرات را افزایش دهد. تغییر وضعیت، وقفه‌های حرکتی و افزایش تدریجی فعالیت از اقدامات کمک‌کننده‌اند. سیگار هم از عوامل خطر شناخته‌شده مشکلات دیسک است و بهتر است در بررسی سبک زندگی نادیده گرفته نشود.

کم تحرکی از علت های دیسک کمر زنان

آیا کارهای خانه، بلندکردن کودک و ورزش سنگین باعث دیسک کمر می‌شوند؟

کارهای خانه، مراقبت از کودک یا ورزش، به‌خودی‌خود به معنی آسیب دیسک نیستند. آنچه اهمیت دارد میزان بار، تکرار فعالیت، آمادگی بدن و نحوه انجام حرکت است. برای مثال، بلندکردن یک وسیله سنگین درحالی‌که تنه هم‌زمان می‌چرخد، ممکن است فشار بیشتری به کمر وارد کند. بعضی کارهای شغلی، نظافت طولانی یا جابه‌جایی مکرر کودک نیز می‌توانند با فشارهای تکراری همراه باشند. بااین‌حال، شروع درد پس از این فعالیت‌ها همیشه به معنی فتق دیسک نیست؛ کشیدگی عضله یا تحریک مفاصل هم ممکن است مطرح باشد.

برای کاهش فشارهای قابل‌اجتناب، بار را تا حد امکان نزدیک بدن نگه دارید، وسایل سنگین را به چند بخش تقسیم کنید و هنگام جابه‌جایی، به‌جای چرخاندن ناگهانی تنه زیر بار، جهت پاها را هم تغییر دهید. در مراقبت از کودک نیز ارتفاع محل تعویض لباس یا نحوه بلندکردن او می‌تواند روی راحتی کمر اثر بگذارد. لازم نیست از هر خم‌شدن بترسید؛ هدف، متناسب‌کردن فشار با توان بدن و پرهیز از فعالیت سنگین و مکرر بدون استراحت است.

ورزش منظم معمولاً بخشی از مراقبت از کمر است، اما افزایش ناگهانی وزنه یا تمرین با فشار نامتناسب می‌تواند مشکل‌ساز شود. اگر حرکتی درد را به‌طور واضح بیشتر می‌کند، برنامه باید بازبینی شود. کفش پاشنه‌بلند هم ممکن است در بعضی افراد ناراحتی کمر ایجاد کند، ولی درد هنگام پوشیدن آن به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که دیسک آسیب دیده یا پاره شده است.

آیا بارداری و زایمان علت دیسک کمر در زنان هستند؟

کمردرد بارداری شایع است، اما بیشتر این دردها به معنی فتق دیسک نیستند. افزایش وزن، تغییر مرکز ثقل بدن و تغییرات رباط‌های لگن می‌توانند فشار و الگوی حرکت را تغییر دهند. درد کمربند لگنی نیز ممکن است در پایین کمر، اطراف باسن یا لگن احساس شود و با مشکل دیسک اشتباه گرفته شود. بنابراین، فقط از روی شروع درد در بارداری نمی‌توان علت آن را مشخص کرد.

فتق علامت‌دار دیسک در بارداری غیرشایع است و شواهد موجود، بارداری را به‌تنهایی عامل قطعی افزایش خطر آن نمی‌دانند. در نتیجه‌گیری یک مرور نظام‌مند منتشرشده در مجله جراحی ستون فقرات (Journal of Spine Surgery) آمده است:

Pregnancy itself does not increase the likelihood of developing herniated lumbar disks.
However, disc prolapse is associated with a greater risk of back pain.

ترجمه: «بارداری به‌خودی‌خود احتمال ایجاد فتق دیسک کمر را افزایش نمی‌دهد.
بااین‌حال، بیرون‌زدگی دیسک با احتمال بیشتر کمردرد همراه است.»

نویسندگان همین پژوهش تأکید کرده‌اند که کیفیت شواهد پایین است؛ پس نتیجه را باید با احتیاط و متناسب با وضعیت هر مادر تفسیر کرد. همچنین کمردرد بعد از زایمان را نباید خودکار به دیسک، نوع زایمان یا بی‌حسی اپیدورال نسبت داد. تغییرات عضلات و لگن و فشارهای مراقبت از نوزاد هم می‌توانند در درد نقش داشته باشند. اگر درد ادامه دارد، به پا منتشر می‌شود یا با ضعف همراه است، بررسی پزشکی لازم است. انتخاب درمان در بارداری باید با هماهنگی پزشکان مرتبط انجام شود؛ این علائم به‌تنهایی دلیلی برای انتخاب نوع زایمان نیستند.

یائسگی و تغییرات هورمونی چه ارتباطی با دیسک کمر دارند؟

پس از یائسگی، کاهش استروژن می‌تواند بر سلامت استخوان و بعضی بافت‌های حمایت‌کننده ستون فقرات اثر بگذارد. در برخی پژوهش‌ها، میان یائسگی و شدت بیشتر تغییرات فرسایشی دیسک ارتباط دیده شده است؛ اما این ارتباط به معنی آن نیست که یائسگی در هر زن باعث فتق دیسک می‌شود. مطالعات مشاهده‌ای نمی‌توانند به‌تنهایی ثابت کنند چه مقدار از این تغییرات مربوط به هورمون‌ها و چه مقدار ناشی از افزایش سن یا عوامل دیگر است. فرسودگی دیسک هم الزاماً با پارگی، درد یا نیاز به جراحی همراه نیست. 

تغییرات هورمونی دوران قاعدگی نیز ممکن است روی حساسیت به درد یا شدت کمردرد اثر بگذارند. بااین‌حال، بیشترشدن درد در روزهای قاعدگی ثابت نمی‌کند که دیسک آسیب تازه‌ای دیده است. اگر درد هر ماه با الگوی مشخصی تکرار می‌شود یا همراه درد لگنی و علائم زنان است، باید علت‌های دیگری هم بررسی شوند. داشتن مشکل دیسک از قبل نیز احتمال وجود هم‌زمان یک علت دیگر برای درد را رد نمی‌کند.

موضوع مهم دیگر، تفاوت پوکی استخوان با بیماری دیسک است. پوکی استخوان باعث کاهش استحکام استخوان می‌شود و می‌تواند خطر شکستگی مهره را بالا ببرد؛ چنین شکستگی‌ای ممکن است کمردرد ایجاد کند، اما همان فتق دیسک نیست. به‌ویژه پس از یائسگی، درد ناگهانی و شدید کمر یا همراه‌شدن آن با کاهش قد نباید صرفاً به «دیسک» نسبت داده شود و به بررسی پزشکی نیاز دارد.

چه کمردردهایی در زنان با دیسک کمر اشتباه گرفته می‌شوند؟

درد قاعدگی، اندومتریوز، بعضی مشکلات لگنی و کشیدگی عضلات می‌توانند در ناحیه کمر درد ایجاد کنند، بدون اینکه علت آن فتق دیسک باشد. برای مثال، همراهی کمردرد با درد لگنی، قاعدگی بسیار دردناک یا درد هنگام رابطه جنسی، اطلاعات مهمی برای پزشک است. این نشانه‌ها تشخیص قطعی یک بیماری نیستند، اما کمک می‌کنند بررسی فقط به ستون فقرات محدود نشود.

به نقل از جانز هاپکینز مدیسین:

Back pain in women often has complex origin and multiple causes,
requiring a multi-specialty approach to care.

ترجمه: «کمردرد در زنان اغلب منشأ پیچیده و علت‌های متعددی دارد؛
به همین دلیل، مراقبت از آن ممکن است به همکاری چند تخصص نیاز داشته باشد.» 

مشکلات کلیوی یا ادراری هم گاهی با درد پشت یا پهلو همراه می‌شوند. وجود تب، لرز، سوزش یا تکرر ادرار در کنار درد، نیاز به بررسی این احتمال را بیشتر می‌کند؛ به‌خصوص اگر احتمال عفونت کلیه مطرح باشد، مراجعه را عقب نیندازید. در مقابل، راست یا چپ بودن درد به‌تنهایی مشخص نمی‌کند مشکل از کلیه، تخمدان یا دیسک است.

دردی که از کمر یا باسن به پا می‌زند و با گزگز، بی‌حسی یا ضعف همراه است، ممکن است درگیری عصب را مطرح کند؛ ولی همین علائم هم برای تشخیص قطعی دیسک کافی نیستند. پزشک باید مسیر درد، معاینه و در صورت لزوم تصاویر را کنار هم بگذارد. وجود یک مشکل در MRI، احتمال وجود علت دیگری برای درد را از بین نمی‌برد.

دکتر سید علی شمسا
جراح و متخصص مغز و اعصاب , دیسک و ستون فقرات
عضو انجمن جراحان مغز و اعصاب ایران و اروپا بررسی و مشاوره رایگان تصاویر MRI

برای تشخیص علت دیسک کمر در زنان چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر کمردرد ادامه پیدا کرده، خواب و فعالیت‌های روزمره را مختل می‌کند یا به پا منتشر می‌شود، بهتر است برای ارزیابی وقت بگیرید. بی‌حسی یا گزگز ماندگار نیز نباید بدون بررسی رها شود. جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات می‌تواند علائم مرتبط با دیسک را ارزیابی کند و درباره مسیر درمان نظر بدهد. اگر شرح حال به مشکلات زنان یا دستگاه ادراری اشاره داشته باشد، ممکن است بررسی توسط متخصص مربوط هم لازم شود.

در ویزیت، زمان شروع درد، ارتباط آن با فعالیت یا قاعدگی، سابقه بارداری و درمان‌های قبلی بررسی می‌شود. معاینه قدرت عضلات، حس و رفلکس‌ها نیز به مشخص‌شدن وضعیت عصب کمک می‌کند. برای همه کمردردها از همان ابتدا MRI لازم نیست؛ تصویربرداری زمانی درخواست می‌شود که براساس علائم و معاینه، به تشخیص یا تصمیم درمانی کمک کند. مراجعه به جراح هم به معنی نیاز قطعی به عمل نیست؛ بسیاری از بیماران با روش‌های غیرجراحی پیگیری می‌شوند.

بعضی علائم به نوبت معمول مطب محدود نمی‌شوند: مشکل تازه در شروع یا تخلیه ادرار، بی‌اختیاری تازه ادرار یا مدفوع، بی‌حسی بین پاها و اطراف اندام تناسلی یا مقعد، و ضعف شدید یا سریعاً پیشرونده پا، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس هستند. ضعف جدید یا افتادگی تازه مچ پا نیز باید فوری ارزیابی شود. در این شرایط، منتظر اثر دارو، پایان جلسات فیزیوتراپی یا آماده‌شدن MRI قبلی نمانید.

سخن آخر

برای پیدا کردن علت دیسک کمر در زنان، نمی‌توان فقط به سن، بارداری یا یک حرکت اشتباه تکیه کرد. مهم‌تر این است که مشخص شود درد واقعاً از دیسک و درگیری عصب ناشی می‌شود یا عامل دیگری در آن نقش دارد. این بررسی کمک می‌کند درمان متناسب با مشکل انتخاب شود و بیمار میان توصیه‌های متفاوت و درمان‌های تکراری سردرگم نماند.

اگر کمردرد یا درد پا ادامه دارد، درمان‌های قبلی کمک کافی نکرده‌اند یا درباره نتیجه MRI خود سؤال دارید، می‌توانید برای معاینه و بررسی مدارک به دکتر سید علی شمسا، جراح مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات مراجعه کنید. هدف از ارزیابی تخصصی، روشن‌شدن علت علائم و انتخاب مسیر مناسب درمان، از پیگیری غیرجراحی تا بررسی جراحی در موارد لازم، است.

دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، بیش از ۱۰ سال تجربه و بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی در کارنامه خود دارند.

برای بررسی اولیه، می‌توانید تصاویر MRI خود را از طریق اینستاگرام دکتر شمسا ارسال کنید تا به‌صورت رایگان بررسی شوند. برای معاینه و تعیین مسیر درمان نیز می‌توانید از طریق شماره‌های زیر نوبت بگیرید.

آدرس مطب:
تهران، جردن، بلوار آفریقا، بالاتر از خیابان تندیس، ساختمان گلها، پلاک ۱۵۱، طبقه سوم

تلفن‌های نوبت‌دهی:

۰۹۳۵۹۱۰۰۱۴۱

اینستاگرام:
https://www.instagram.com/dralishamsa/

دکتر سید علی شمسا
جراح و متخصص مغز و اعصاب , دیسک و ستون فقرات
عضو انجمن جراحان مغز و اعصاب ایران و اروپا
بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی موفقیت آمیز
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟ میتوانید آن را به اشتراک بگذارید
دسته‌ها
دسته بندی نشده

برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم؟

آبان 1405(فرمت تاریخ آرشیو ماهانه)

برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم

وقتی کمردرد به پا می‌زند یا در گزارش MRI از بیرون‌زدگی دیسک نوشته شده، ممکن است میان مراجعه به ارتوپد، متخصص مغز و اعصاب و طب فیزیکی مردد شوید. اگر می‌پرسید برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات یکی از گزینه‌های مناسب برای بررسی علائم، معاینه و تعیین مسیر درمان است؛ به‌ویژه وقتی درد ادامه دارد یا با بی‌حسی همراه شده است.

البته مراجعه به جراح به معنی نیاز قطعی به عمل نیست. بسیاری از بیماران با درمان غیرجراحی پیگیری می‌شوند و انتخاب پزشک به علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد. در ادامه توضیح می‌دهیم هر متخصص چه نقشی دارد، چه زمانی باید فوری مراجعه کنید و برای اولین ویزیت چه چیزهایی همراه ببرید.

آنچه در این مقاله خواهید خواند

برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم و از کجا شروع کنیم؟

برای بررسی دیسک کمر می‌توانید به جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات مراجعه کنید؛ به‌ویژه اگر درد به پا تیر می‌کشد، بی‌حسی دارید یا درمان‌های قبلی کمک کافی نکرده‌اند. این پزشک با معاینه و بررسی مدارک مشخص می‌کند آیا درمان غیرجراحی مناسب است یا بررسی بیشتری برای جراحی لازم دارید. مراجعه به جراح به معنی نیاز قطعی به عمل نیست.

اگر کمردرد تازه شروع شده و علائم خطر ندارید، پزشک عمومی یا متخصص طب فیزیکی هم می‌تواند ارزیابی اولیه را انجام دهد. ارتوپد دارای تجربه در ستون فقرات نیز از گزینه‌های درمان است؛ لازم نیست حتماً به‌ترتیب به چند متخصص مراجعه کنید.

البته هر کمردردی ناشی از دیسک نیست. برای آشنایی با این مشکل، مطلب دیسک کمر چیست را بخوانید.

وضعیت بیمار پزشک یا محل مراجعه زمان مراجعه
کمردرد تازه بدون علائم خطر پزشک عمومی یا متخصص طب فیزیکی ویزیت معمول در صورت تداوم یا محدودکننده بودن درد
درد تیرکشنده یا بی‌حسی ماندگار، بدون ضعف جدید جراح مغز و اعصاب، ارتوپد ستون فقرات یا متخصص طب فیزیکی اولین فرصت؛ با بدترشدن علائم زودتر
درد ادامه‌دار با وجود درمان پزشک معالج؛ ارزیابی متخصص درد یا جراح در صورت نیاز ویزیت پیگیری
ضعف جدید یا افتادگی مچ پا ارزیابی فوری پزشکی؛ در ضعف شدید یا سریعاً پیشرونده، اورژانس فوری
اختلال تازه دفع یا بی‌حسی بین پاها اورژانس بیمارستان همین حالا

چه علائمی از دیسک کمر به مراجعه فوری نیاز دارند؟

اگر کمردرد با تغییرات تازه در دفع، بی‌حسی بین پاها یا ضعف شدید همراه شده، سؤال اصلی دیگر انتخاب مطب نیست؛ باید فوری به اورژانس مراجعه کنید. این نشانه‌ها ممکن است با فشار جدی بر مجموعه عصب‌های انتهای کانال نخاعی، موسوم به «دم اسب»، ارتباط داشته باشند. برای مراجعه لازم نیست همه علائم هم‌زمان وجود داشته باشند.

علائم هشدار عبارت‌اند از:

  • مشکل تازه در ادرار کردن: نمی‌توانید ادرار را شروع کنید یا مثانه را تخلیه کنید.
  • بی‌اختیاری تازه ادرار یا مدفوع: کنترلی که قبلاً داشته‌اید، به‌تازگی مختل شده است.
  • بی‌حسی ناحیه زینی: حس بین پاها، اطراف اندام تناسلی یا مقعد کم شده یا از بین رفته است.
  • ضعف شدید یا سریعاً پیشرونده پاها: توان ایستادن یا راه‌رفتن کاهش یافته یا ضعف به‌سرعت بیشتر می‌شود.

افتادگی تازه مچ پا یا ضعف جدید، حتی بدون اختلال دفع، به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. مثلاً اگر هنگام راه‌رفتن پنجه پا به زمین گیر می‌کند، منتظر نوبت معمول نمانید. در ضعف شدید یا سریعاً بدترشونده، مستقیم به اورژانس بروید.

تب همراه کمردرد، درد پس از ضربه شدید یا علائم جدید در فرد دارای سابقه سرطان نیز باید سریع بررسی شوند؛ پس از ضربه شدید، مراجعه به اورژانس لازم است. در مقابل، گزگز خفیف و قدیمی بدون تغییر تازه، هم‌ارز این وضعیت‌های اورژانسی نیست؛ اما اگر ادامه دارد، برای معاینه وقت بگیرید.

دیسک کمر را ارتوپد درمان می‌کند یا جراح مغز و اعصاب؟

هم جراح مغز و اعصاب و هم ارتوپدِ فعال در زمینه ستون فقرات می‌توانند دیسک کمر را بررسی و درمان کنند. آنچه در انتخاب پزشک اهمیت دارد، تجربه او در بیماری‌های ستون فقرات و ارزیابی دقیق وضعیت شماست. این تصور که ارتوپد فقط استخوان را درمان می‌کند و جراح مغز و اعصاب فقط با عصب سروکار دارد، دقیق نیست؛ حوزه فعالیت این دو در درمان دیسک کمر هم‌پوشانی دارد.

اگر درد به پا منتشر می‌شود، بی‌حسی دارید یا با وجود درمان مناسب همچنان در نشستن و راه‌رفتن مشکل دارید، ارزیابی توسط جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات می‌تواند به روشن‌شدن مسیر درمان کمک کند. جراح بررسی می‌کند که علائم شما با محل فشار بر عصب در تصاویر مطابقت دارد یا باید علت دیگری جست‌وجو شود.

به نقل از انجمن جراحان مغز و اعصاب آمریکا (AANS):

Fortunately, the majority of herniated discs do not require surgery.

«خوشبختانه بیشتر موارد فتق دیسک به جراحی نیاز ندارند.»

بنابراین، گرفتن وقت از جراح مغز و اعصاب به معنی تصمیم برای عمل نیست. ممکن است پس از معاینه، ادامه درمان غیرجراحی یا توانبخشی پیشنهاد شود. در مقابل، درد محدودکننده‌ای که با درمان مناسب بهتر نشده، ضعف عضلانی یا علائم عصبی رو به پیشرفت می‌تواند بررسی جراحی را ضروری‌تر کند؛ ضعف جدید را نباید به امید اثر درمان‌های قبلی به تأخیر انداخت.

حتی اگر جراحی لازم باشد، نوع آن برای همه یکسان نیست و هر فتق دیسکی به پیچ‌گذاری یا جوش‌دادن مهره‌ها نیاز ندارد. تصمیم به وضعیت عصب، ساختار ستون فقرات و یافته‌های معاینه بستگی دارد. 

برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم دکتر شمسا

متخصص مغز و اعصاب چه نقشی در تشخیص دیسک کمر دارد؟

متخصص مغز و اعصاب که به او «نورولوژیست» گفته می‌شود، با جراح مغز و اعصاب تفاوت دارد. نورولوژیست بیماری‌های دستگاه عصبی را بررسی و درمان می‌کند، اما جراحی انجام نمی‌دهد. این پزشک می‌تواند در ارزیابی دردهای عصبی، بی‌حسی و ضعف پا نقش داشته باشد؛ به‌خصوص زمانی که مشخص نیست علائم از ریشه عصب در کمر می‌آیند یا مشکل دیگری در اعصاب محیطی وجود دارد. 

برای مثال، هر بی‌حسی کف پا ناشی از دیسک نیست. بعضی بیماری‌های اعصاب محیطی، از جمله آسیب عصبی مرتبط با دیابت، ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند. بررسی قدرت عضلات، حس و رفلکس‌ها به تشخیص تفاوت این مشکلات کمک می‌کند.

در بعضی بیماران، پزشک نوار عصب و عضله درخواست می‌کند تا محل و نوع درگیری عصب روشن‌تر شود. این آزمایش برای همه مبتلایان به دیسک لازم نیست و جای معاینه یا تصویربرداری موردنیاز را نمی‌گیرد.

اگر بررسی‌ها به نفع فشار دیسک بر عصب باشد و ارزیابی جراحی مطرح شود، ادامه بررسی با جراح مغز و اعصاب یا ارتوپد ستون فقرات انجام می‌شود. برای مراجعه به جراح، الزاماً نیازی نیست ابتدا نورولوژیست شما را ویزیت کرده باشد.

برای درمان غیرجراحی دیسک کمر به چه متخصصی مراجعه کنیم؟

درمان غیرجراحی دیسک کمر می‌تواند با نظر جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات یا متخصص طب فیزیکی و توانبخشی برنامه‌ریزی شود. اگر جراح پس از معاینه، عمل را لازم نداند، ممکن است درمان دارویی، فیزیوتراپی و پیگیری علائم را پیشنهاد کند. بنابراین برای دریافت درمان غیرجراحی، الزاماً نیازی به تغییر پزشک ندارید؛ گاهی همکاری چند عضو تیم درمان مفید است.

متخصص طب فیزیکی و توانبخشی روی کاهش درد، بهبود حرکت و بازگشت به فعالیت‌های روزمره تمرکز دارد. این پزشک با توجه به وضعیت عصب و عضلات، برنامه توانبخشی و تمرین‌های مناسب را تنظیم می‌کند. متخصص طب فیزیکی با فیزیوتراپیست یکسان نیست؛ اولی پزشک متخصص است و دومی در ارزیابی حرکت و اجرای برنامه فیزیوتراپی و تمرین‌درمانی نقش دارد. 

در بعضی بیماران، پزشک دارای آموزش تخصصی درد برای کنترل درد و بررسی روش‌هایی مانند تزریق اپیدورال وارد تیم درمان می‌شود. این تزریق ممکن است در بیمار منتخب به کاهش التهاب و درد کمک کند، اما برای همه مناسب نیست و نباید آن را درمان قطعی فتق دیسک دانست.

روماتولوژیست معمولاً زمانی مطرح می‌شود که پزشک به یک علت التهابی برای کمردرد شک داشته باشد؛ صرف داشتن بیرون‌زدگی دیسک، به معنی نیاز به مراجعه به این متخصص نیست.

مهم این است که درمان غیرجراحی، برنامه و پیگیری مشخص داشته باشد. اگر درد بهتر نمی‌شود یا ضعف و بی‌حسی تازه‌ای ایجاد شده، به‌جای تکرار خودسرانه جلسات یا تزریق‌ها، دوباره معاینه شوید؛ بررسی ضعف جدید را تا پایان دوره درمان به تأخیر نیندازید.

پزشک دیسک کمر را چگونه تشخیص می‌دهد و چه زمانی MRI لازم است؟

تشخیص دیسک کمر از شنیدن شرح حال و معاینه شروع می‌شود. پزشک می‌پرسد درد از چه زمانی آغاز شده، به کجای پا می‌زند و با چه فعالیت‌هایی بیشتر می‌شود. سپس قدرت عضلات، حس پاها، رفلکس‌ها و نحوه راه‌رفتن را بررسی می‌کند تا نشانه‌های درگیری عصب را پیدا کند.

به نقل از مؤسسه ملی آرتریت و بیماری‌های اسکلتی‌عضلانی و پوستی آمریکا (NIAMS)، یکی از بررسی‌های معاینه عبارت است از:

Testing your reflexes, muscle strength, and sensation.

«بررسی رفلکس‌ها، قدرت عضلات و حس شما.»

برای هر کمردرد تازه‌ای لازم نیست پیش از مراجعه MRI بگیرید. اگر علائم خطر یا نقص عصبی مهم وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است ابتدا درمان و پیگیری را پیشنهاد کند. ماندگاری علائم و اینکه نتیجه تصویربرداری قرار است چه تغییری در درمان ایجاد کند، در تصمیم برای MRI نقش دارند. در مقابل، علائمی مانند ضعف پیشرونده یا اختلال تازه دفع می‌توانند بررسی فوری را ضروری کنند. 

MRI بافت دیسک و ریشه‌های عصبی را نشان می‌دهد، اما دیدن بیرون‌زدگی در تصویر، به‌تنهایی علت درد یا ضرورت جراحی را ثابت نمی‌کند. جراح باید محل تغییرات تصویر را با مسیر درد و یافته‌های معاینه تطبیق دهد؛ بعضی تغییرات دیسک بدون علامت هستند.

عکس ساده کمر فتق دیسک را نشان نمی‌دهد، ولی ممکن است برای بررسی شکستگی، راستای مهره‌ها یا مشکلات استخوانی درخواست شود. انتخاب بررسی مناسب را به پزشک بسپارید و برای آماده‌کردن MRI، مراجعه ضروری را عقب نیندازید.

 

برای اولین ویزیت دیسک کمر چه مدارکی همراه ببریم؟

برای اینکه پزشک تصویر روشن‌تری از مشکل شما داشته باشد، بهتر است پیش از ویزیت، علائم و درمان‌های قبلی را مرور کنید. حتی چند یادداشت کوتاه در تلفن همراه کمک می‌کند نکته مهمی را فراموش نکنید.

  1. شرح درد: زمان شروع، محل درد، انتشار آن به پا و فعالیت‌هایی را که درد را بیشتر یا کمتر می‌کنند، یادداشت کنید.
  2. علائم همراه: بی‌حسی، ضعف، گیرکردن پنجه پا به زمین یا تغییرات دفع را توضیح بدهید. علائم اورژانسی مانند اختلال تازه دفع یا بی‌حسی بین پاها را تا نوبت معمولی به تأخیر نیندازید.
  3. بررسی‌های قبلی: اگر MRI، عکس کمر یا نوار عصب و عضله دارید، تصاویر و گزارش آن‌ها را همراه ببرید؛ فقط متن گزارش MRI همیشه برای بررسی کافی نیست.
  4. سوابق پزشکی: فهرست داروها، حساسیت‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و جراحی‌های قبلی، به‌ویژه عمل ستون فقرات، را آماده کنید.
  5. درمان‌ها و سؤال‌ها: بگویید چه دارو، فیزیوتراپی یا تزریقی انجام داده‌اید و چقدر مؤثر بوده است. سؤال‌های اصلی خود را هم بنویسید.

نداشتن MRI مانع مراجعه برای ارزیابی اولیه نیست. اگر تصویربرداری لازم باشد، پزشک پس از معاینه درباره نوع و زمان آن تصمیم می‌گیرد.

چگونه پزشک مناسب دیسک کمر را انتخاب کنیم؟

برای انتخاب پزشک دیسک کمر، به تجربه مرتبط با بیماری‌های ستون فقرات و نحوه ارزیابی بیمار توجه کنید. پزشک باید علاوه بر دیدن تصاویر، شما را معاینه کند و توضیح بدهد چرا علائم را به دیسک نسبت می‌دهد. دیدن بیرون‌زدگی در MRI، به‌تنهایی برای پیشنهاد عمل کافی نیست.

در ویزیت، باید فرصت داشته باشید درباره هدف درمان، گزینه‌های غیرجراحی و زمان پیگیری سؤال کنید. اگر جراحی پیشنهاد شده، بپرسید چرا برای شما مناسب است، چه فایده و خطری دارد و اگر فعلاً انجام نشود، چه پیامدی ممکن است داشته باشد. در تصمیم‌های غیراورژانسی، گرفتن نظر دوم هم می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه کمک کند؛ البته علائم اورژانسی نباید برای گرفتن چند نظر معطل بمانند.

دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، در زمینه بیماری‌های ستون فقرات فعالیت دارد. بیش از ۱۰ سال تجربه و بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی موفق در کارنامه ایشان ذکر شده است. 

اگر درد کمر و پا ادامه دارد، درمان‌های قبلی کمک کافی نکرده‌اند یا درباره نیاز به جراحی تردید دارید، می‌توانید برای معاینه و بررسی مدارک از طریق بخش نوبت‌دهی دکتر شمسا اقدام کنید. ارزیابی تخصصی کمک می‌کند بدانید قدم بعدی برای وضعیت شما چیست.

سخن آخر

اگر هنوز نمی‌دانید برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنید، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات می‌تواند با معاینه و بررسی مدارک، مسیر درمان را مشخص کند. مراجعه به جراح الزاماً به معنی نیاز به عمل نیست؛ ممکن است درمان غیرجراحی برای شرایط شما مناسب‌تر باشد.

در انتخاب پزشک، به تجربه مرتبط با بیماری‌های ستون فقرات، معاینه دقیق و توضیح روشن گزینه‌های درمان توجه کنید. اگر جراحی پیشنهاد شده، درباره علت انتخاب این روش، مزایا، خطرات و گزینه‌های جایگزین سؤال بپرسید.

دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، بیش از ۱۰ سال تجربه و بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی در کارنامه خود دارند.

برای بررسی اولیه، می‌توانید تصاویر MRI خود را از طریق اینستاگرام دکتر شمسا ارسال کنید تا به‌صورت رایگان بررسی شوند. برای معاینه و تعیین مسیر درمان نیز می‌توانید از طریق شماره‌های زیر نوبت بگیرید.

آدرس مطب:
تهران، جردن، بلوار آفریقا، بالاتر از خیابان تندیس، ساختمان گلها، پلاک ۱۵۱، طبقه سوم

تلفن‌های نوبت‌دهی:

۰۹۳۵۹۱۰۰۱۴۱

اینستاگرام:
https://www.instagram.com/dralishamsa/

دکتر سید علی شمسا
جراح و متخصص مغز و اعصاب , دیسک و ستون فقرات
عضو انجمن جراحان مغز و اعصاب ایران و اروپا
بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی موفقیت آمیز
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟ میتوانید آن را به اشتراک بگذارید