- دکتر علی شمسا
- دسته بندی نشده
- برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم؟
وقتی کمردرد به پا میزند یا در گزارش MRI از بیرونزدگی دیسک نوشته شده، ممکن است میان مراجعه به ارتوپد، متخصص مغز و اعصاب و طب فیزیکی مردد شوید. اگر میپرسید برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات یکی از گزینههای مناسب برای بررسی علائم، معاینه و تعیین مسیر درمان است؛ بهویژه وقتی درد ادامه دارد یا با بیحسی همراه شده است.
البته مراجعه به جراح به معنی نیاز قطعی به عمل نیست. بسیاری از بیماران با درمان غیرجراحی پیگیری میشوند و انتخاب پزشک به علائم و شرایط هر فرد بستگی دارد. در ادامه توضیح میدهیم هر متخصص چه نقشی دارد، چه زمانی باید فوری مراجعه کنید و برای اولین ویزیت چه چیزهایی همراه ببرید.
تنگی کانال نخاعی کمر از زبان دکتر سید علی شمسا
آنچه در این مقاله خواهید خواند
برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم و از کجا شروع کنیم؟
برای بررسی دیسک کمر میتوانید به جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات مراجعه کنید؛ بهویژه اگر درد به پا تیر میکشد، بیحسی دارید یا درمانهای قبلی کمک کافی نکردهاند. این پزشک با معاینه و بررسی مدارک مشخص میکند آیا درمان غیرجراحی مناسب است یا بررسی بیشتری برای جراحی لازم دارید. مراجعه به جراح به معنی نیاز قطعی به عمل نیست.
اگر کمردرد تازه شروع شده و علائم خطر ندارید، پزشک عمومی یا متخصص طب فیزیکی هم میتواند ارزیابی اولیه را انجام دهد. ارتوپد دارای تجربه در ستون فقرات نیز از گزینههای درمان است؛ لازم نیست حتماً بهترتیب به چند متخصص مراجعه کنید.
البته هر کمردردی ناشی از دیسک نیست. برای آشنایی با این مشکل، مطلب دیسک کمر چیست را بخوانید.
| وضعیت بیمار | پزشک یا محل مراجعه | زمان مراجعه |
|---|---|---|
| کمردرد تازه بدون علائم خطر | پزشک عمومی یا متخصص طب فیزیکی | ویزیت معمول در صورت تداوم یا محدودکننده بودن درد |
| درد تیرکشنده یا بیحسی ماندگار، بدون ضعف جدید | جراح مغز و اعصاب، ارتوپد ستون فقرات یا متخصص طب فیزیکی | اولین فرصت؛ با بدترشدن علائم زودتر |
| درد ادامهدار با وجود درمان | پزشک معالج؛ ارزیابی متخصص درد یا جراح در صورت نیاز | ویزیت پیگیری |
| ضعف جدید یا افتادگی مچ پا | ارزیابی فوری پزشکی؛ در ضعف شدید یا سریعاً پیشرونده، اورژانس | فوری |
| اختلال تازه دفع یا بیحسی بین پاها | اورژانس بیمارستان | همین حالا |
چه علائمی از دیسک کمر به مراجعه فوری نیاز دارند؟
اگر کمردرد با تغییرات تازه در دفع، بیحسی بین پاها یا ضعف شدید همراه شده، سؤال اصلی دیگر انتخاب مطب نیست؛ باید فوری به اورژانس مراجعه کنید. این نشانهها ممکن است با فشار جدی بر مجموعه عصبهای انتهای کانال نخاعی، موسوم به «دم اسب»، ارتباط داشته باشند. برای مراجعه لازم نیست همه علائم همزمان وجود داشته باشند.
علائم هشدار عبارتاند از:
- مشکل تازه در ادرار کردن: نمیتوانید ادرار را شروع کنید یا مثانه را تخلیه کنید.
- بیاختیاری تازه ادرار یا مدفوع: کنترلی که قبلاً داشتهاید، بهتازگی مختل شده است.
- بیحسی ناحیه زینی: حس بین پاها، اطراف اندام تناسلی یا مقعد کم شده یا از بین رفته است.
- ضعف شدید یا سریعاً پیشرونده پاها: توان ایستادن یا راهرفتن کاهش یافته یا ضعف بهسرعت بیشتر میشود.
افتادگی تازه مچ پا یا ضعف جدید، حتی بدون اختلال دفع، به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد. مثلاً اگر هنگام راهرفتن پنجه پا به زمین گیر میکند، منتظر نوبت معمول نمانید. در ضعف شدید یا سریعاً بدترشونده، مستقیم به اورژانس بروید.
تب همراه کمردرد، درد پس از ضربه شدید یا علائم جدید در فرد دارای سابقه سرطان نیز باید سریع بررسی شوند؛ پس از ضربه شدید، مراجعه به اورژانس لازم است. در مقابل، گزگز خفیف و قدیمی بدون تغییر تازه، همارز این وضعیتهای اورژانسی نیست؛ اما اگر ادامه دارد، برای معاینه وقت بگیرید.
دیسک کمر را ارتوپد درمان میکند یا جراح مغز و اعصاب؟
هم جراح مغز و اعصاب و هم ارتوپدِ فعال در زمینه ستون فقرات میتوانند دیسک کمر را بررسی و درمان کنند. آنچه در انتخاب پزشک اهمیت دارد، تجربه او در بیماریهای ستون فقرات و ارزیابی دقیق وضعیت شماست. این تصور که ارتوپد فقط استخوان را درمان میکند و جراح مغز و اعصاب فقط با عصب سروکار دارد، دقیق نیست؛ حوزه فعالیت این دو در درمان دیسک کمر همپوشانی دارد.
اگر درد به پا منتشر میشود، بیحسی دارید یا با وجود درمان مناسب همچنان در نشستن و راهرفتن مشکل دارید، ارزیابی توسط جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات میتواند به روشنشدن مسیر درمان کمک کند. جراح بررسی میکند که علائم شما با محل فشار بر عصب در تصاویر مطابقت دارد یا باید علت دیگری جستوجو شود.
به نقل از انجمن جراحان مغز و اعصاب آمریکا (AANS):
Fortunately, the majority of herniated discs do not require surgery.
«خوشبختانه بیشتر موارد فتق دیسک به جراحی نیاز ندارند.»
بنابراین، گرفتن وقت از جراح مغز و اعصاب به معنی تصمیم برای عمل نیست. ممکن است پس از معاینه، ادامه درمان غیرجراحی یا توانبخشی پیشنهاد شود. در مقابل، درد محدودکنندهای که با درمان مناسب بهتر نشده، ضعف عضلانی یا علائم عصبی رو به پیشرفت میتواند بررسی جراحی را ضروریتر کند؛ ضعف جدید را نباید به امید اثر درمانهای قبلی به تأخیر انداخت.
حتی اگر جراحی لازم باشد، نوع آن برای همه یکسان نیست و هر فتق دیسکی به پیچگذاری یا جوشدادن مهرهها نیاز ندارد. تصمیم به وضعیت عصب، ساختار ستون فقرات و یافتههای معاینه بستگی دارد.
متخصص مغز و اعصاب چه نقشی در تشخیص دیسک کمر دارد؟
متخصص مغز و اعصاب که به او «نورولوژیست» گفته میشود، با جراح مغز و اعصاب تفاوت دارد. نورولوژیست بیماریهای دستگاه عصبی را بررسی و درمان میکند، اما جراحی انجام نمیدهد. این پزشک میتواند در ارزیابی دردهای عصبی، بیحسی و ضعف پا نقش داشته باشد؛ بهخصوص زمانی که مشخص نیست علائم از ریشه عصب در کمر میآیند یا مشکل دیگری در اعصاب محیطی وجود دارد.
برای مثال، هر بیحسی کف پا ناشی از دیسک نیست. بعضی بیماریهای اعصاب محیطی، از جمله آسیب عصبی مرتبط با دیابت، ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند. بررسی قدرت عضلات، حس و رفلکسها به تشخیص تفاوت این مشکلات کمک میکند.
در بعضی بیماران، پزشک نوار عصب و عضله درخواست میکند تا محل و نوع درگیری عصب روشنتر شود. این آزمایش برای همه مبتلایان به دیسک لازم نیست و جای معاینه یا تصویربرداری موردنیاز را نمیگیرد.
اگر بررسیها به نفع فشار دیسک بر عصب باشد و ارزیابی جراحی مطرح شود، ادامه بررسی با جراح مغز و اعصاب یا ارتوپد ستون فقرات انجام میشود. برای مراجعه به جراح، الزاماً نیازی نیست ابتدا نورولوژیست شما را ویزیت کرده باشد.
برای درمان غیرجراحی دیسک کمر به چه متخصصی مراجعه کنیم؟
درمان غیرجراحی دیسک کمر میتواند با نظر جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات یا متخصص طب فیزیکی و توانبخشی برنامهریزی شود. اگر جراح پس از معاینه، عمل را لازم نداند، ممکن است درمان دارویی، فیزیوتراپی و پیگیری علائم را پیشنهاد کند. بنابراین برای دریافت درمان غیرجراحی، الزاماً نیازی به تغییر پزشک ندارید؛ گاهی همکاری چند عضو تیم درمان مفید است.
متخصص طب فیزیکی و توانبخشی روی کاهش درد، بهبود حرکت و بازگشت به فعالیتهای روزمره تمرکز دارد. این پزشک با توجه به وضعیت عصب و عضلات، برنامه توانبخشی و تمرینهای مناسب را تنظیم میکند. متخصص طب فیزیکی با فیزیوتراپیست یکسان نیست؛ اولی پزشک متخصص است و دومی در ارزیابی حرکت و اجرای برنامه فیزیوتراپی و تمریندرمانی نقش دارد.
در بعضی بیماران، پزشک دارای آموزش تخصصی درد برای کنترل درد و بررسی روشهایی مانند تزریق اپیدورال وارد تیم درمان میشود. این تزریق ممکن است در بیمار منتخب به کاهش التهاب و درد کمک کند، اما برای همه مناسب نیست و نباید آن را درمان قطعی فتق دیسک دانست.
روماتولوژیست معمولاً زمانی مطرح میشود که پزشک به یک علت التهابی برای کمردرد شک داشته باشد؛ صرف داشتن بیرونزدگی دیسک، به معنی نیاز به مراجعه به این متخصص نیست.
مهم این است که درمان غیرجراحی، برنامه و پیگیری مشخص داشته باشد. اگر درد بهتر نمیشود یا ضعف و بیحسی تازهای ایجاد شده، بهجای تکرار خودسرانه جلسات یا تزریقها، دوباره معاینه شوید؛ بررسی ضعف جدید را تا پایان دوره درمان به تأخیر نیندازید.
پزشک دیسک کمر را چگونه تشخیص میدهد و چه زمانی MRI لازم است؟
تشخیص دیسک کمر از شنیدن شرح حال و معاینه شروع میشود. پزشک میپرسد درد از چه زمانی آغاز شده، به کجای پا میزند و با چه فعالیتهایی بیشتر میشود. سپس قدرت عضلات، حس پاها، رفلکسها و نحوه راهرفتن را بررسی میکند تا نشانههای درگیری عصب را پیدا کند.
به نقل از مؤسسه ملی آرتریت و بیماریهای اسکلتیعضلانی و پوستی آمریکا (NIAMS)، یکی از بررسیهای معاینه عبارت است از:
Testing your reflexes, muscle strength, and sensation.
«بررسی رفلکسها، قدرت عضلات و حس شما.»
برای هر کمردرد تازهای لازم نیست پیش از مراجعه MRI بگیرید. اگر علائم خطر یا نقص عصبی مهم وجود نداشته باشد، پزشک ممکن است ابتدا درمان و پیگیری را پیشنهاد کند. ماندگاری علائم و اینکه نتیجه تصویربرداری قرار است چه تغییری در درمان ایجاد کند، در تصمیم برای MRI نقش دارند. در مقابل، علائمی مانند ضعف پیشرونده یا اختلال تازه دفع میتوانند بررسی فوری را ضروری کنند.
MRI بافت دیسک و ریشههای عصبی را نشان میدهد، اما دیدن بیرونزدگی در تصویر، بهتنهایی علت درد یا ضرورت جراحی را ثابت نمیکند. جراح باید محل تغییرات تصویر را با مسیر درد و یافتههای معاینه تطبیق دهد؛ بعضی تغییرات دیسک بدون علامت هستند.
عکس ساده کمر فتق دیسک را نشان نمیدهد، ولی ممکن است برای بررسی شکستگی، راستای مهرهها یا مشکلات استخوانی درخواست شود. انتخاب بررسی مناسب را به پزشک بسپارید و برای آمادهکردن MRI، مراجعه ضروری را عقب نیندازید.
برای اولین ویزیت دیسک کمر چه مدارکی همراه ببریم؟
برای اینکه پزشک تصویر روشنتری از مشکل شما داشته باشد، بهتر است پیش از ویزیت، علائم و درمانهای قبلی را مرور کنید. حتی چند یادداشت کوتاه در تلفن همراه کمک میکند نکته مهمی را فراموش نکنید.
- شرح درد: زمان شروع، محل درد، انتشار آن به پا و فعالیتهایی را که درد را بیشتر یا کمتر میکنند، یادداشت کنید.
- علائم همراه: بیحسی، ضعف، گیرکردن پنجه پا به زمین یا تغییرات دفع را توضیح بدهید. علائم اورژانسی مانند اختلال تازه دفع یا بیحسی بین پاها را تا نوبت معمولی به تأخیر نیندازید.
- بررسیهای قبلی: اگر MRI، عکس کمر یا نوار عصب و عضله دارید، تصاویر و گزارش آنها را همراه ببرید؛ فقط متن گزارش MRI همیشه برای بررسی کافی نیست.
- سوابق پزشکی: فهرست داروها، حساسیتها، بیماریهای زمینهای و جراحیهای قبلی، بهویژه عمل ستون فقرات، را آماده کنید.
- درمانها و سؤالها: بگویید چه دارو، فیزیوتراپی یا تزریقی انجام دادهاید و چقدر مؤثر بوده است. سؤالهای اصلی خود را هم بنویسید.
نداشتن MRI مانع مراجعه برای ارزیابی اولیه نیست. اگر تصویربرداری لازم باشد، پزشک پس از معاینه درباره نوع و زمان آن تصمیم میگیرد.
چگونه پزشک مناسب دیسک کمر را انتخاب کنیم؟
برای انتخاب پزشک دیسک کمر، به تجربه مرتبط با بیماریهای ستون فقرات و نحوه ارزیابی بیمار توجه کنید. پزشک باید علاوه بر دیدن تصاویر، شما را معاینه کند و توضیح بدهد چرا علائم را به دیسک نسبت میدهد. دیدن بیرونزدگی در MRI، بهتنهایی برای پیشنهاد عمل کافی نیست.
در ویزیت، باید فرصت داشته باشید درباره هدف درمان، گزینههای غیرجراحی و زمان پیگیری سؤال کنید. اگر جراحی پیشنهاد شده، بپرسید چرا برای شما مناسب است، چه فایده و خطری دارد و اگر فعلاً انجام نشود، چه پیامدی ممکن است داشته باشد. در تصمیمهای غیراورژانسی، گرفتن نظر دوم هم میتواند به تصمیمگیری آگاهانه کمک کند؛ البته علائم اورژانسی نباید برای گرفتن چند نظر معطل بمانند.
دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، در زمینه بیماریهای ستون فقرات فعالیت دارد. بیش از ۱۰ سال تجربه و بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی موفق در کارنامه ایشان ذکر شده است.
اگر درد کمر و پا ادامه دارد، درمانهای قبلی کمک کافی نکردهاند یا درباره نیاز به جراحی تردید دارید، میتوانید برای معاینه و بررسی مدارک از طریق بخش نوبتدهی دکتر شمسا اقدام کنید. ارزیابی تخصصی کمک میکند بدانید قدم بعدی برای وضعیت شما چیست.
سخن آخر
اگر هنوز نمیدانید برای دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنید، جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات میتواند با معاینه و بررسی مدارک، مسیر درمان را مشخص کند. مراجعه به جراح الزاماً به معنی نیاز به عمل نیست؛ ممکن است درمان غیرجراحی برای شرایط شما مناسبتر باشد.
در انتخاب پزشک، به تجربه مرتبط با بیماریهای ستون فقرات، معاینه دقیق و توضیح روشن گزینههای درمان توجه کنید. اگر جراحی پیشنهاد شده، درباره علت انتخاب این روش، مزایا، خطرات و گزینههای جایگزین سؤال بپرسید.
دکتر سید علی شمسا، جراح و متخصص مغز و اعصاب، دیسک و ستون فقرات، بیش از ۱۰ سال تجربه و بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی در کارنامه خود دارند.
برای بررسی اولیه، میتوانید تصاویر MRI خود را از طریق اینستاگرام دکتر شمسا ارسال کنید تا بهصورت رایگان بررسی شوند. برای معاینه و تعیین مسیر درمان نیز میتوانید از طریق شمارههای زیر نوبت بگیرید.
آدرس مطب:
تهران، جردن، بلوار آفریقا، بالاتر از خیابان تندیس، ساختمان گلها، پلاک ۱۵۱، طبقه سوم
تلفنهای نوبتدهی:
۰۹۳۵۹۱۰۰۱۴۱
اینستاگرام:
https://www.instagram.com/dralishamsa/
عضو انجمن جراحان مغز و اعصاب ایران و اروپا
بیش از ۵۰۰۰ عمل جراحی موفقیت آمیز



